Question 1

ი’თიქაფი

Accepted Answer

„ი’თიქაფი“, ღვთისმსახურების განზრახვით, მეჩეთში განმარტოებას ნიშნავს, რომელიც არა მხოლოდ ისლამისთვის არის განსაკუთრებული, არამედ სხვა ზეციურ რელიგიებშიც გვხვდება. დიადი ღმერთი 
ბრძანებს: „განწმინდეთ ჩემი სახლი მათთვის, ვინც გარსშემომვლელია, (ტავაფი) ღვთისმოსავია, რუქუ’ისა და სეჯდეს შემსრულებელია“... (სურა ბაყარა, 2/125) „...როცა სამლოცველოებში ღვთისმსახურებად ხართ შემდგარი (ი’თიქაფის დროს) არ თანაეცხოვროთ მათ (ცოლებს)...“ (სურა ბაყარა 2/187). როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ამ ღვთისმსახურების შესრულებისთვის აუცილებელია მამაკაცების მეჩეთში ყოფნა, ხოლო მანდილოსნები ამ ღვთისმსახურებას სახლში - ცალკე გამოყოფილ ოთახში ასრულებენ. ი’თიქაფი რამადნის თვის ბოლო ათ დღეში სრულდება და მისი მინიმალური რაოდენობა მეზჰებების მიხედვით განსხვავდება. ჰანეფი მეზჰების მიხედვით, სულ ცოტა ერთი დღეღამეა. მალიქი მეზჰებისა და ჰანბელი მეზჰების მიხედვით, სულ მცირე 10 დღეა, ხოლო შაფი მეზჰების მიხედვით, დროის რაღაც მონაკვეთი. ი’თიქაფის აღმსრულებელი მარხული უნდა იყოს. ჰანეფი მეზჰების თანახმად, ი’თიქაფი დაყოფილია შემდეგ კატ-
ეგორიებად:
1.	მუსთეჰაბი: მთავარია განზრახვა ანუ ნიეთი, მაშინ ერთი საათიც საკმარისია.
2.	სუნნეთი მუექქედე: ბოლო ათი დღის მეჩეთში გატარება.
3.	ვაჯიბი: შეპირებული ი’თიქაფი, რომელიც სულ ცოტა ერთი დღეა და მარხული უნდა შესრულდეს.

Question 2

ფითრის გაცემისთვის საჭირო პირობები

Accepted Answer

1.	იმისთვის, რომ ადამიანს ფითრის გადახდა დაეკისროს, თავდაპირველად საჭიროა მუსლიმი იყოს. 
2.	ქონება
ჰანეფის სწავლების თანახმად, პიროვნებისთვის ფითრის გაცემა სავალდებულო რომ გახდეს, საჭიროა რამადან ბაირამის პირველ დღეს ძირითადი საჭიროების გარდა, ზღვრული რაოდენობის ქონებას ფლობდეს. ზექათისგან განსხვავებით, ფითრისთვის აუცილებელი პირობა არ არის ქონება მზარდი იყოს, ან მისი მფლობელობიდან ერთი წელი გავიდეს.
3.	იმისთვის, რომ პიროვნებას სხვისი ფითრის გაცემის ვალდებულება დაეკისროს, საჭიროა მისი მეურვე იყოს ანუ მის მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელი იყოს. 
4.	დრო
ჰანეფის სწავლების თანახმად, ფითრა რამადან ბაირამის პირველ დღეს გათენებისთანავე ვაჯიბი ანუ სავალდებულო ხდება. ფითრის მოწყალება ბაირამთან ანუ დღესასწაულთან ასოცირდება მიზანი - ბაირამის დღეს ღარიბების გახარებაა. ფითრის მოწყალების გაცემა რამადან ბაირამამდე 1-2 დღით ადრე ან ბაირამის დღეს, ლოცვის აღვლენამდე შეიძლება. ამგვარად, ღარიბებს შესაძლებლობა ეძლევათ, რამადან ბაირამის დღეს, აუცილებელი საჭიროებები დაიკმაყოფილონ. გარდა ამისა, ფითრა რამადნის თვის დასაწყისიდანვე და დაწყებამდეც შეიძლება გაიცეს. თუ რაღაც მიზეზის გამო დაგვიანდა და რამადან ბაირამი გავიდა, ვალდებულება არ იხსნება და პირველივე შესაძლებლობისთანავე უნდა გაიცეს.
ისლამის სწავლულთა უმრავლესობა თვლის, რომ ფითრის გაცემა ბაირამის დღის დილის ლოცვიდან ბაირამის ლოცვის აღსრულებამდე უფრო მიზანშეწონილი და მადლია. რამადან ბაირამის პირველ დღეს, გათენებამდე გარდაცვლილის, გაღარიბებულის, ახალდაბადებულის ან იმისი, ვინც ისლამი ახალად მიიღო, ფითრის გაცემა ვაჯიბი არ არის. თუმცა გათენების შემდეგ გარდაცვლილი მდიდარი მუსლიმისთვის ფითრა ვაჯიბია. თუ ანდერძი დატოვებული აქვს, ფითრა ქონების ერთი მესამედიდან უნდა გაიცეს. მორწმუნე, რომელიც საპატიო მიზეზის გამო ვერ იმარხულებს, ფითრის ვალდებულებისგან არ თავისუფლდება. ყოველი მუსლიმი, რომელსაც ზღვრული რაოდენობის ქონება გააჩნია, ვალდებულია როგორც თავისი, ასევე, მისი მეურვეობის ქვეშ მყოფი ბავშვების, ფსიქიკურად დაავადებულების და მოსამსახურეების ფითრა გაიღოს. ღარიბი ბავშვის მამა რომ გარდაიცვალოს ან გაღარიბდეს და ბაბუას ზღვრული რაოდენობის სიმდიდრე გააჩნდეს, შვილიშვილის ფითრის მოწყალება უნდა გასცეს.
შვილი ვალდებული არ არის მშობლების ფითრა გასცეს, თუნდაც ერთად ცხოვრობდნენ, თუ ის ღარიბი ან ფსიქიკურად დაავადებული არ არის. ჰანეფის მიმდინარეობის სწავლების გარდა, სხვა მიმდინარე-
ობების მიხედვით, ფითრა რამადნის თვის ბოლო საღამოს, მზის ჩასვლიდან ვაჯიბი ხდება. აღნიშნული მოწყალების ბაირამის ლოცვის შემდეგისთვის გადადება მიუღებელია. ბუნებრივია, საპატიო მიზეზი გათვალისწინებული იქნება. ამასთანავე, ფითრის დაგვიანებით ვალდებულება არ იხსნება და მისი ანაზღაურებაა საჭირო. ფითრა გასაცემი ობიექტის მიხედვით ზექათს ჰგავს. საჭიროა შესაბამისი განზრახვა და როგორც ზექათი, ფითრაც პიროვნებას სრული განკარგვის უფლებით გადაეცეს. განზრახვა შეიძლება როგორც ფითრის ცალკე გამოყოფის დროს, ისე გაცემის მომენტში. თუმცა, ღარიბზე იმის თქმა, რომ ფითრას ვაძლევთ, საჭირო არაა. ფითრის მეუღლეზე ან უახლოეს ნათესავებზე გაცემა მიუღებელია. ებუ იუსუფის და იმამ მუჰამმედის შეხედულებით, ფითრის არამუსლიმზე გაცემა დაუშვებელია, თუნდაც ის მუსლიმური სახელმწიფოს ადგილობრივი მოქალაქე იყოს. ფითრის მიზანი რამადან ბაირამის სადღესასწაულო დღეს ღარიბი მუსლიმების გახარებაა. არამუსლიმებისთვის კი ეს დღე, დღესასწაული არ არის. პიროვნებას შეუძლია ფითრის მოწყალება ერთ ან რამდენიმე ღარიბს გასცეს. თუმცა სხვა შეხედულების თანახმად, ერთი Fფითრის ერთზე მეტ პიროვნებაზე განაწილება მიუღებელია. სხვადასხვა პიროვნების ფითრის ერთად გაცემა მისაღებია, თუმცა თითოეულის ცალ-ცალკე გაცემა - უმჯობესია. ფითრა ძირითადად ადგილობრივ ღარიბებზე უნდა გაიცეს. ფითრისთვის ჰადისებში 4 ძირითადი საკვები პროდუქტია მითითებული, რაც ნებისმიერ დროს და ნებისმიერ ადგილზე ფითრის გაცემას აიოლებს. მისი მიზანი ღარიბის ერთი დღის საჭიროების დაკმაყოფილებაა. ეს აღნიშნული საკვები პროდუქტების გაცემით ან მათი შესაბამისი ფულით შეიძლება. ფულის რაოდენობის გამოთვლა აღნიშნული პროდუქტების ფასის მიხედვით ხდება და ფასების ცვლილებასთან ერთად შესაძლებელია ყოველ წელს შეიცვალოს. აღსანიშნავია, რომ 2022 წლისთვის ფითრის მინიმალური რაოდენობა 9 ლარით განისაზღვრა, ხოლო მაქსიმალური რაოდენობა პიროვნების ნება-სურვილზეა დამოკიდებული.

Question 3

ფითრა

Accepted Answer

ლექსიკონში სიტყვა „ფითრ“ მარხვის შეწყვეტას ნიშნავს, „ფითრე“ კი - გაჩენას. როგორც რელიგიური ტერმინი, ეს არის ქონების გაცემით შესრულებული ღვთისმსახურება, რომელსაც რამადნის ბაირამს მიღწეული მორწმუნე მუსლიმი მისთვის და მისი მეურვეობის ქვეშ მყოფთათვის გასცემს.
ფითრა ჰიჯრით მეორე წელს დადგინდა. ეს ერთგვარი დახმარებაა, რომელიც მარხვის სრულყოფილებისთვის და სიკვდილისას ადამიანს ტანჯვისგან დაცვის ერთ-ერთი მიზეზი გახდება. ჰადისებიდან გამომდინარე, ფითრის რაოდენობა შემდეგნაირად შეიძლება განისაზღვროს:
1.	ფითრის რაოდენობა ქერის, გამხმარი ხურმის და გამხმარი ყურძნის შემთხვევაში 3.33 კგ-ია.
2.	ხორბლის ფქვილის შემთხვევაში, ფითრის რაოდენობა 1.66 კგ-ია.
ეს საკვები პროდუქტები საზომი ერთეულია. უმთავრესია, ერთმა ფითრამ დღეში ორჯერ გამოკვებოს ერთი ადამიანი. დღესდღეობით ფითრის განსაზღვრული რაოდენობა ზემო აღნიშნულის შესაბამისად არის დადგენილი.

Question 4

როგორ განისაზღვრება ფიდიეს რაოდენობა?

Accepted Answer

ფიდიეს რაოდენობა ყოველწლიურად განსაზღვრული ფითრის შესაბამისია.

Question 5

მარხვის სანაცვლოდ ფიდიეს გადახდა რა არის „ფიდიე“?

Accepted Answer

მარხვასთან დაკავშირებული „ფიდიე“ რელიგიურ-მატერიალური 	ვალდებულებაა, რომლის გადახდა პიროვნებას ეკისრება მაშინ, როცა აღნიშნული ღვთისმსახურება ვერ შეასრულა ან შესრულების დროს  გარკვეული ნაკლოვანება დაუშვა. ხანდაზმულობის ან გამოჯანმრთელების იმედის არმქონე ავადმყოფის შემთხვევაში, პიროვნება, რომელიც ვერ იცავს მარხვას და დაცვის იმედი არც შემდეგში არ გააჩნია, თითოეული გამოტოვებული დღისთვის ერთ ფიდიეს გადაიხდის. „...ვისაც შეუძლიათ (მაგრამ ვერ მარხულობენ უკურნებელი სენის ან სიბერის გამო) გამოისყიდონ უპოვრის გამოკვებით (დილის და საღამოს საკვებით) ... (ბაყარა, 2/184)
ისინი, ვინც ხანდაზმულობის გამო ვერ შეძლებენ დაიცვან მარხვა, თითოეულ დღეს ერთი ფითრის შესაბამის ფიდიეს გადაიხდიან. თუკი ამის ძალა არ შესწევთ, უზენაეს ალლაჰს პატიება უნდა თხოვონ. მაგრამ თუ ასეთ პიროვნებას მოკლე დროში მარხვის საშუალება მიეცემა, ვალდებულია გამოტოვებული დღეები დროულად აანაზღაუროს. ადრე გაცემული ფიდიე კი მოწყალებად ჩაითვლება.

Question 6

ქმედებები, რომელთა დროსაც მარხვა არ მოიშლება

Accepted Answer

ა. დავიწყება

დავიწყების შემთხვევაში ჭამა-სმა მარხვას არ მოშლის. ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს) ბრძანებს: ვინც დავიწყების შემთხვევაში რამეს შეჭამს ან დალევს, მან მარხვა არ შეწყვიტოს. ვინაიდან მას ალლაჰმა წყალობად საჭმელი და დასალევი მიჰმადლა. (ბუხარი, სავმი, 26; მუსლიმი, სიამი, 17) დავიწყებით ვინც შეჭამს ან დალევს, გახსენებისთანავე ლუკმა პირიდან გამოიღოს, პირი წყლით გამოივლოს და მარხვა განაგრძოს. თუკი გახსენების შემდეგ ისევ განაგრძობს ჭამას ან დალევას, მარხვა მოიშლება და მოშლილ მარხვას რამადნის თვის დასრულების შემდეგ ერთი დღე მარხვით აანაზღაურებს.

ბ. კბილების გაწმენდა

იმ შემთხვევაში, თუკი კბილის პასტა ან წყალი ყელში არ გაგექცევათ, კბილების გაწმენდა მარხვას არ მოშლის. მარხვის მოშლის ალბათობის გათვალისწინებით უმჯობესია კბილები იმსაქის წინ და იფთრის შემდეგ გაიწმინდოთ.

გ. პირღებინება

მოულოდნელი პირღებინება მარხვას არ მოშლის, თუმცა მარხვა მოიშლება იმ შემთხვევაში, თუკი პირღებინება გამოწვეული იქნება საკუთარი სურვილითა და ჩარევით.

Question 7

მარხვის მომშლელი ქმედებები, რომლებიც მხოლოდ ერთი დღით ანაზღაურებას მოითხოვს

Accepted Answer

მოგზაურობა, ავადმყოფობა, ხანდაზმულობა და მსგავსი საპატიო მიზეზების გამო დარღვეული მარხვა, მხოლოდ ერთი დღით ანაზღაურებას მოითხოვს. ის, ვინც რამადნის მთვარეში უმიზეზოდ არ მარხულობს, ერთი დღის მარხვას მხოლოდ ერთი დღით აანაზღაურებს, თუმცა თავის დროზე მარხულის მადლს ვერ მოიგებს. გარდა ამისა, რამადნის მთვარეში შეგნებულად მარხვაზე თავის არიდება ცოდვად ითვლება, რისთვისაც ადამიანმა სინანული უნდა გამოხატოს და დიად გამჩენს პატიება თხოვოს.

Question 8

მარხვის „ქეფფარეთი“ ანუ გამოსასყიდი  რას ნიშნავს მარხვის „ქეფარეთი“ ანუ გამოსასყიდი და როგორ სრულდება ის?

Accepted Answer

რამადნის მარხვის შეგნებულად მოშლა მოითხოვს როგორც „ქეფარეთს“ ანუ გამოსასყიდს 60 დღეს, ასევე დარღვეული მარხვის ერთი დღით ანაზღაურებას. ჯამში 61 დღე მარხვას.
შეგნებულად მოშლილი მარხვის გამოსასყიდი ორი მთვარისეული თვის ანუ 60 დღის განმავლობაში განუწყვეტლივ მარხვაა. ვისაც ამის ძალა არ შესწევს, მან ერთ დღეზე 60 ღარიბი უნდა დააპუროს ან ერთი ღარიბი 60 დღე გამოკვებოს. დედათა წესის დროს ქალბატონები გამოსასყიდ მარხვას შეაჩერებენ და წესის დასრულების შემდეგ გააგრძელებენ, სანამ სამოცი დღე არ შესრულდება.

Question 9

დედათა წესი

Accepted Answer

დედათა წესი მარხვის საპატიო მიზეზთაგან ერთ-ერთია. ქალბატონები დედათა წესის დროს არ მარხულობენ. (ბუხარი, ჰაიზი, 1; მუსლიმი, ჰაიზი, 14-150)  თუმცა ვალდებული არიან გამოტოვებული დღეები შემდეგ აანაზღაურონ.

Question 10

მოშლის თუ არა მარხვას უწყლოდ მიღებული აბი?

Accepted Answer

საკვების ან მედიკამენტის სახეობის მქონე რამის, თუნდ წყლით, თუნდ უწყლოდ დალევა ან შეჭმა მარხვას მოშლის. ეს მდგომარეობა, ჰანეფის მიმდინარეობის მიხედვით, როგორც ერთი დღით ანაზღაურებას, ასევე გამოსასყიდს ანუ 60 დღე მარხვას ითვალისწინებს. თუმცა, თუკი საქმე გვექნება საპატიო მიზეზთან, მაშინ მარხვა დაირღვევა, მაგრამ მისი ანაზღაურება მხოლოდ ერთი დღის მარხვა იქნება და გამოსასყიდს არ მოითხოვს.

Question 11

მოშლის თუ არა მარხვას კბილების მკურნალობა?

Accepted Answer

გაუტკივრობით ან მის გარეშე კბილების მკურნალობა ან ამოღება მარხვას არ მოშლის. თუმცა მკურნალობის დროს, თუკი სისხლის ან კიდევ გამოყენებული ნივთიერებების გადაყლაპვა მოხდება, ეს მარხვას მოშლის.

Question 12

მოშლის თუ არა მარხვას სისხლის გაცემა?

Accepted Answer

სისხლის გაცემა მარხვას არ მოშლის. ალლაჰის შუამავალმა სისხლი გასცა, როგორც მარხულ მდგომარეობაში, ასევე იხრამში ყოფნის დროს. (ბუხარი, ტიბბი, 11. საიდი, 11) გარდა ამისა, ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს: „სამი რამ მარხვას არ მოშლის: სისხლის გაცემა, ღებინება და გაღვიძებისას დიდი განბავის აუცილებლობა“. (თირმიზი, სავმი, 24)

Question 13

მოშლის თუ არა მარხვას ნემსის გაკეთება, ავადმყოფზე გადასხმის დაყენება?

Accepted Answer

ნემსის გაკეთება მარხვას მოშლის თუ არა, ამ საკითხის განხილვა ნემსის გამოყენების მიზნის შესაბამისად უნდა მოხდეს. ნემსი ტკივილის შესაჩერებლად, მკურნალობის, სხეულის გამძლეობის მატებისა და საკვების მიღების მსგავსი მიზნებით კეთდება. ნემსი, რომელიც არ შეიცავს საკვებისა და სიამოვნების თვისებას და კვებისა და დაწყურების მიზნით არ კეთდება, მარხვას არ მოშლის. თუმცა საკვებისა და სიამოვნების მინიჭების თვისების მატარებელი ნემსი მარხვას მოშლის.

Question 14

მოშლის თუ არა მარხვას ყურის წვეთების გამოყენება და ყურის გამორეცხვა?

Accepted Answer

ყურსა და ყელს შორის არსებობს არხი, თუმცა ყურის აპკი აღნიშნულ არხს ახშობს, რის გამოც წყალი ან წამალი ყელში ვერ აღწევს. ამიტომ, ყურში წამლის ჩაწვეთება ან გამორეცხვა მარხვას არ მოშლის. თუნდაც ყურის აპკი იყოს გახვრეტილი, ყურში წამლის ჩაწვეთების შემდეგ მისი გაწოვა ხდება, რის გამოც წამალი ან კუჭში სრულებით არ აღწევს ან მაქსიმალურად მცირე რაოდენობით. ეს კი, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საპატიო კატეგორიაში შედის. თუმცა ყურის აპკის დაზიანების შემთხვევაში, მისი გამორეცხვის დროს შესაძლოა წყალმა კუჭამდე ჩააღწიოს. გამომდინარე აქედან, თუკი იმ რაოდენობის წყალი ჩააღწევს კუჭში, რომ მარხვას ზიანს მიაყენებს, მარხვას მოშლის.

Question 15

მოშლის თუ არა მარხვას ნარკოზი ანუ გაუტკივარება?

Accepted Answer

ნარკოზი სასუნთქი გზებით ან კიდევ ნემსის გამოყენები საშუალლებით სხეულში წამლის შეყვანით ხორციელდება. რეგიონული ანესთეზიის, დროს მგრძნობელობა ითიშება სხეულის გარკვეულ ნაწილში, შესაბამისად, პაციენტი აბსოლიტურად საღ გონებაზეა. სასწრაფო შემთხვევებში მედიკამენტის ან სითხის საშუალებით ვენური გზის გახსნით და გადასხმის დაყენებით სრულდება. გამომდინარე აქედან, განსაზღვრული ადგილისთვის გაუტკივარება მარხვისთვის დაბრკოლებას არ ქმნის, ხოლო იმის გამო, რომ მოცულობითი და ზოგადი ანესთეზიისთვის გადასხმის დაყენება ხდება, იგი მარხვას შლის.

Question 16

მოშლის თუ არა მარხვას ასთმის სპრეის გამოყენება?

Accepted Answer

ასთმით დაავადებულების მიერ გამოყენებული ასტროპენტი ანუ ასთმის აიროზოლის ერთჯერადად გამოყენების დროს, დაახლოებით 1.20 მლ-მდე პირში სპრეის შესხურება ხდება. რისი დიდი ნაწილიც პირსა და სასუნთქ მილებში იწოვება და იკარგება. აქედან ძალიან მცირე რაოდენობა რჩება, რის შესახებაც არ არის ზუსტად ცნობილი, რომ აღწევს თუ არა ის მცირე ნაწილი კუჭში.  თუკი ამ დარჩენილ ნაწილს მცირე განბანვის დროს პირში გამოვლებულ წყალს შევადარებთ, დავინახავთ, რომ ის ძალიან მცირეა. თუმცა მარხული ადამიანის მცირე განბანვის (აბდესთის) დროს პირში გამოვლებული წყლის კუჭში მოხვედრა, რომ მარხვას არ შლის, ამის შესახებ ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ჰადისები (დარიმი, სავმი, 21) და ისლამის სწავლულების შეხედულებები არსებობს. იმ პრინციპის მიხედვით, რომ „ზუსტ ცოდნას ეჭვი ვერ შეცვლის“ სითხის მასა, რომლის კუჭამდე ჩაღწევა ან არჩაღწევა საეჭვოა, მარხვა არ მოიშლება. გამომდინარე აქედან, ასთმით დაავადებულებს, ასთმის აიროზოლის იმ მიზნით შესხურება, რომ მშვიდად სუნთქვა შეძლონ, მარხვა არ მოეშლებათ.

Question 17

შეიძლება თუ არა იმარხოს პიროვნებამ, რომელიც ვალდებულია ყოველდღიურად სხვადასხვა აბები გამოიყენოს?

Accepted Answer

ავადმყოფობა ერთ-ერთი საპატიო მიზეზია იმისთვის, რომ ადამიანმა არ იმარხოს. თუკი პიროვნება, რომელიც მარხვის დაცვის შემთხვევაში ავად გახდება ან მდგომარეობა დაუმძიმდება და ეს როგორც ექიმის დაკვირვებით, ასევე საკუთარი გამოცდილებით მტკიცდება, ნება ეძლევა არ იმარხოს. გამოჯანმრთელების შემთხვევაში გამოტოვებულ დღეებს აანაზღაურებს. (სურა ბაყარა, 2/184) მათ, ვინც მთელი ცხოვრება ასეთ მდგომარეობაში იქნებიან, თითოეული დღის სანაცვლოდ ერთი ფიდიე უნდა გადაიხადონ. ვინაიდან ისლამი იმაზე მეტ ტვირთს არავის დააკისრებს, რისი შესრულებაც პიროვნებას არ შეუძლია.

Question 18

მოშლის თუ არა მარხვას დიდი განბანვის შესრულება ან შხაპის მიღება?

Accepted Answer

იმ შემთხვევაში, თუკი პირიდან ან ცხვირიდან ყელში წყალი არ გადავა, დიდი განბანვა მარხვას არ მოშლის. მართლმორწმუნეთა დედა ძვირფასი აიშა (რ.ა.) გვამცნობს, რომ ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს) „იმსაქის“ ანუ ჭამის შეწყვეტის დროის შემდეგ დიდი განბანვა შეასრულა. (ბუხარი, სავმი, 25)
თუკი იმსაქის შემდეგ პიროვნება დაიძინებს და გაღვიძების შემდეგ მისთვის დიდი განბანვის ვალდებულებას ექნება ადგილი, მარხვა მოშლილად არ ჩაეთვლება, თუმცა, რაიმე საპატიო მიზეზის არარსებობის შემთხვევაში, დიდი განბანვა დაუყოვნებლივ უნდა შეასრულოს.

Question 19

როგორ უნდა შეასრულოს მარხვა პიროვნებამ, რომელიც რეგულარულად მოგზაურობაში იმყოფება?

Accepted Answer

ისლამი მათ, ვინც მოგზაურობაში იმყოფება ან ავად არის და შესაბამისად რამადნის თვეში მარხვის დაცვას ვერ შეძლებს, შემდეგში ანაზღაურებას ავალდებულებს. თუმცა სანამ იცოცხლებს, საპატიო მიზეზით ნებართვაც მანამდე გაგრძელდება. მათ, ვისაც რეგულარულად საპატიო მიზეზი აქვთ, როცა მოგზაურობა დასრულდება, გამოტოვებულ დღეებს მაშინ აანაზღაურებენ. მაგრამ უნდა ითქვას, რომ მათ, ვისაც მოგზაურობის დროს მარხვა არ აწუხებთ, უმჯობესია მარხვა არ შეწყვიტონ.

Question 20

ვისზე არ ვრცელდება მარხვის დაცვის ვალდებულება?

Accepted Answer

ბავშვებზე, ფსიქიკურად დაავადებულებსა და გულწასულებზე მარხვის ვალდებულება არ ვრცელდება. ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებდა: „სამი პიროვნების ნამოქმედარი არ იწერება: ბავშვის - ზრდასრულობამდე, ფსიქიკურად ავადმყოფის - გამოჯანმრთელებამდე და მძინარის - გამოღვიძებამდე!“

Question 21

შეიძლება თუ არა მარხვა შაღ’ბანის მთვარის ბოლო დღეს („იევმულ შექქის“  (საეჭვო) დრო)?

Accepted Answer

„შექქის“ დღეს მარხვა თენზიჰენ მექრუჰია. „შექქის“ დღე, ანუ შა’ბანის მთვარის დასასრულს, 29-ე დღის შემდეგი დღეა, თუმცა დღეისთვის უკვე ეს დღე კონკრეტულად შა’ბანის მთვარეს ეკუთვნის, ვინაიდან მეცნიერული თვალსაზრისით, დროის სიზუსტე დადგენილია. ანუ ის, რომ ღრუბლიან ამინდში ვერ ვარკვევდეთ შა’ბანის მთვარეს ეკუთვნის თუ რამადნისას, აღარ არის საეჭვო. ამ დღეს, რამადნის, ან სხვა სავალდებულო მარხვის შესრულების მიზნით მარხვა მექრუჰია. უფრო მეტიც, რამადნის მთვარის დადგომამდე ერთი, ან ორი დღით ადრე მარხვაც მექრუჰია. ვინც რეგულარულად მარხულობს და ეს დღე დაემთხვევა, მისთვის მექრუჰად არ ითვლება. აკრძალვის მიზეზი კი ისაა, რომ ასე შესაძლოა ეს დღეები ყოველთვის დაამატონ და დროთა განმავლობაში სავალდებულოდ ჩათვალონ.

Question 22

მოშლის თუ არა მარხვას ბიოფსიის აღება?

Accepted Answer

კვლევის მიზნით ორგანიზმიდან რაღაცის აღება მარხვას არ დაარღვევს.

Question 23

მოშლის თუ არა მარხვას გულით დაავადებულების მიერ ენის ქვეშ დადებული აბის გამოყენება?

Accepted Answer

გულის ზოგიერთი დაავადებისთვის ენის ქვეშ გამოყენებული წამალი პირდაპირ პირის ღრუს გარსით სისხლს უერთდება და გულის შეტევას აღკვეთს. ეს წამალი, როგორც მოგახსენეთ, პირის ღრუში გარსის საშუალებით სისხლს უერთდება და მუცლის ღრუმდე არ აღწევს. ამიტომ ეს წამალი მარხვას არ შლის.

Question 24

მოშლის თუ არა მარხვას თვალისა და ცხვირის წვეთების გამოყენება?

Accepted Answer

თვალის წვეთი (1 მილილიტრის 1/20 ანუ 50 მიკროლიტრა), რომლის ნაწილიც თვალების ქუთუთოებით გარეთ გამოედინება, ერთი ნაწილი თვალში რჩება, ხოლო სხვა დანარჩენი ცხვირის ღრუთი ლორწოს უერთდება. ხოლო ცხვირის ერთი წვეთი შეადგენს 0,06 სმ3, რის ნაწილსაც ცხვირის გარსი იწოვს და რაღაც ნაწილი მიედინება მუცლის ღრუში, რომელიც აბდესის კატეგორიაში შედის და მარხვას არ მოშლის.

Question 25

რა მდგომარეობაშია ნებადართული რამადნის მარხვის დაუცველობა?

Accepted Answer

ა. მოგზაურობა

მოგზაურობაში ყოფნა ადამიანს ნებას რთავს კონკრეტულ პერიოდში არ დაიცვას მარხვა, თუმცა აუცილებელია გამოტოვებული დღე/დღეები მარხვის თვის დასრულების შემდეგ აანაზღაუროს. ყურანში ვკითხულობთ: „(მარხვა გევალებათ) განსაზღვრულ დღეებში. თუ რომელიმე თქვენგანი ავადაა ან გზაშია, იმარხულოს ამდენივე სხვა დღეებში“ (სურა ბაყარა, 2/183) ხოლო მათ, ვისაც შეუძლიათ (მაგრამ ვერ მარხულობენ უკურნებელი სენის ან სიბერის გამო),  უპოვრის გამოკვებით (დილის და საღამოს საკვებით) გამოისყიდონ. თუ ვინმე საკუთარი სურვილით იქმს სამადლოს (გამოსასყიდ თანხას დაკისრებულზე ზედმეტს), ეს მისთვისვეა უკეთესი. და რომ იმარხულოთ, ეს თქვენთვისაა უკეთესი, თქვენ რომ იცოდეთ“. (სურა ბაყარა, 2/184) ადამიანი, რომელიც ღამით მარხვას განიზრახავს და საჭმელს მიირთმევს, თუმცა დილით სამოგზაუროდ გზას დაადგება, თუკი მარხვა მას მოგზაურობას გაურთულებს, ნება ეძლევა ამ დღის მარხვა დაარღვიოს.  მაგრამ თუ მისთვის სირთულე არ იქნება, უმჯობესია მარხვა დაიცვას. მაშინ, როცა ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) მექას გასათავისუფლებლად გზას დაადგა, მარხვის თვე იყო და ქედიდის ადგილს რომ მიაღწია, მარხვა შეწყვიტა. (ბუხარი, სევმი, 34; მუსლიმი, სიამი, 15) მისი ეს პრაქტიკული მოქმედება იმაზე მიანიშნებს, რომ მოგზაურობაში ყოფნისას მარხვის მოშლა ნებადართულია.

ბ. ავადმყოფობა

ვისთვისაც მარხვა, შესაძლოა დაავადების გამწვავების ან გახანგრძლივების მიზეზი გახდეს, ნება ეძლევა მარხვა შეწყვიტოს და გამოჯანმრთელების შემდეგ გამოტოვებული დღეები, მარხვის თვის დასრულების შემდეგ, აანაზღაუროს. ასევე, ვისაც პროფესიონალი ექიმი გაუწევს რეკომენდაციას და ეტყვის, რომ მარხვის დაცვა მისთვის ავადმყოფობის გართულების მიზეზი გახდება, ნება ეძლევა არ იმარხოს.

გ. ხანდაზმულობა

ადამიანს, რომელიც იმდენად ხანდაზმულია, რომ მარხვის დაცვის ძალა აღარ შესწევს, ნება ეძლევა მარხვის დაცვის სანაცვლოდ „ფიდიე“ (გამოსასყიდი) გადაიხადოს. ყურანში სურა ბაყარას 184-ე აიათში გაცხადებული ბრძანება ამას გვასწავლის. ისინი, ვისაც მარხვის ძალა არ შესწევთ, ვალდებული არიან  ფიდიე გასცენ. მდგომარეობა ანალოგიურია მათთვისაც, ვინც უკურნებელი სენით არის შეპყრობილი ანუ გამოჯანმრთელების იმედი აღარ აქვთ.

დ. ორსულობა და ძუძუთი ბავშვის გამოკვების პერიოდი

ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს) დარიგება გვასწავლის, რომ თუკი მარხვა ქალის ფეხმძიმობას ხელს შეუშლის, ან დედას, რომელიც ჩვილს ძუძუთი კვებავს და მარხვის დაცვა ბავშვისთვის რძის შეწყვეტის ან შემცირების მიზეზი გახდება, ქალს, როგორც დედას, ამ შემთხვევაში, ნება ეძლევა არ იმარხოს. (ნესაი, სიამი, 50-51;) 
თუმცა გაცდენილ დღეებს მოგვიანებით აანაზღაურებენ. თუკი მანდილოსანი ძუძუთი სხვის ბავშვს კვებავს, მარხვის დაცვის უფლებისთვის საჭიროა სხვა ალტერნატიული ძიძის გამონახვა.

ე. რთულ და გაუსაძლის პირობებში მუშაობა

მარხვის შემთხვევაში, თუკი არსებობს შიში იმისა, რომ მარხული ადამიანის ჯანმრთელობას ზიანი მიადგება, თუმცა პიროვნება იძულებულია რთულ პირობებში იმუშაოს და საკუთარი ჯანმრთელობა რისკის წინაშე დააყენოს, ნება ეძლევა რამადნის მთვარეში გამოტოვებული დღეები, მარხვისთვის შესაფერის დროს აანაზღაუროს.

Question 26

მარხვის შეძლებისუნარიანობა და ადგილობრივი მკვიდრი

Accepted Answer

ავადმყოფებისა და მგზავრებისთვის მარხვა ფარზი არაა, მაგრამ მარხვის დაცვის შემთხვევაში, მათი ღვთისმსახურება მისაღებია. თუ მარხვას არ შეასრულებენ, გამოტოვებული დღეები შემდეგ უნდა აანაზღაურონ. ღრმად მოხუცებულობის გამო, მარხვის შეუძლებლობის შემთხვევაში, მარხვის ვალდებულება უქმდება. ასევე, არ მარხულობენ ქალური და დედათა წესის მდგომარეობაში მყოფი მანდილოსნები. გარდა ამისა ნება ეძლევათ არ იმარხონ ორსულ და ჩვილბავშვიანმა ქალებმა, თუ რა თქმა უნდა ეს მათ ან მათი ნაყოფის ჯანმრთელობაზე უარყოფითად აისახება. არ მარხულობს აგრეთვე მგზავრი, რომელმაც 90 კმ-ზე მეტი მანძილი გაიარა, მაგრამ მგზავრს თუ მარხვა შეუძლია, უმჯობესია იმარხულოს. გამოტოვებული დღეების შემდგომ ანაზღაურება კი აუცილებელია.

Question 27

ვისთვისაა მარხვა სავალდებულო?

Accepted Answer

ისლამის მიხედვით, იმისთვის, რომ პიროვნებას ისლამის შესაბამისად რელიგიური პასუხისმგებლობა დაეკისროს, აუცილებელია იყოს მუსლიმი, გონიერი და მოწიფებულობის ასაკს მიღწეული. ანალოგიურ პირობებს ითვალისწინებს მარხვის ვალდებულებაც. მარხვა ვალდებულია მისთვის, ვინც არის მუსლიმი, გონიერი და მოწიფებულობის ასაკს მიღწეული. ამასთან, ბავშვებისთვის წახალისების მიზნით, შვიდი წლიდან, როგორც მარხვის, ასევე ლოცვისა და სხვა ღვთისმსახურების სწავლება რეკომენდირებულია.

Question 28

ნებადართულია თუ არა, რამადნის მთვარის დადგომის მისაგებებად მარხვის დაცვა?

Accepted Answer

რამადნის მიგებების მიზნით მარხვას არანაირი რელიგიური წყარო  არ გააჩნია. აღსანიშნავია, რომ ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) შა’ბანის მთვარეში ხშირად მარხულობდა. მაშინ როცა რამადნის მთვარე არ არის დამდგარი, მაგრამ იმ მიდგომით, რომ შესაძლოა დამდგარი იყოს და თავის დაზღვევის მიზნით ერთი ან ორი დღით ადრე მარხვის დაწყება მოუწონარი ანუ „მექრუჰი“ ქმედებაა. ისიც უნდა ითქვას, რომ არ იქნება მარხვა მისთვის ცოდვა, ვინც გარკვეულ დღეებში რეგულარულად მარხულობს და ეს დღეები რამადნის დაწყების წინა დღეები აღმოჩნდება. ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს „რამადნის მთვარეს ერთი ან ორი დღით ადრე 
მარხულნი არ მიეგებოთ. თუკი ვინმე კონკრეტულ დღეებს მარხვაში ატარებს მას ნება ეძლევა იმარხოს“. (ბუხარი, სავმი, 14; მუსლიმი, სიამი, 21)

Question 29

ნებადართულია თუ არა გარიჟრაჟისას ეზნის კითხვის დასრულებამდე ჭამის გაგრძელება?

Accepted Answer

ჭამის შეწყვეტის ანუ „იმსაქის“ დროის დადგომასთან ერთად, არ აქვს მნიშვნელობა ეზნის კითხვის ხმა გაისმის თუ არა, ჭამა-სმის შეწყვეტა აუცილებელია.

Question 30

მარხვის დასაწყისი და დასასრული

Accepted Answer

როგორც 	ვიცით, მარხვა ეს არის ცისკრის ანუ მეორე გარიჟრაჟის დაფიქსირების 	დროიდან საღამომდე - მზის ჩასვლამდე ჭამა-სმისა და მეუღლეთა თანაცხოვრებისგან თავის შეკავება, ასევე მარხვის მომშლელი სხვა ქმედებებისგან თავის განრიდება.  (ბაყარა, 2/187)
ჭამის შეწყვეტის დრო ანუ მარხვასთან დაკავშირებული ბრძანებები და აკრძალვები იწყება მეორე გარიჟრაჟით ანუ „ფეჯრი სადიყით“. რაც შეეხება მარხვასთან დაკავშირებულ აკრძალვებს, ისინი საღამოს მზის ჩასვლასთან ერთად სრულდება. გამომდინარე აქედან, რამადნის მთვარეში საღამოს მზის ჩასვლიდან მეორე გარიჟრაჟამდე მარხვასთან დაკავშირებული ყოველგვარი აკრძალვა მოხსნილია.

Question 31

როგორ სრულდება მარხვის განზრახვა?

Accepted Answer

პასუხი:
მარხვისთვის განზრახვა ანუ „ნიეთი“ ერთ-ერთი პირობაა. ნიეთი იფთრის (მარხვის შეწყვეტა) წინ ან იასლუღის (საჭმლის მირთმევა მარხვის დაწყების დროს) მირთმევის შემდეგ სრულდება: „ღმერთო სამყაროთა, შენი კმაყოფილების მოსაპოვებლად განვიზრახე მარხვა, შენი მწამს, გაქებ და გადიდებ! შენ მიერ ბოძებული წყალობით ვასრულებ ამ ღვთისმსახურებას!“ ამ სიტყვების წარმოთქმა აუცილებელი არ არის, გულში გაფიქრებაც განზრახვად ჩაითვლება. ასევე „იასლუღიც“ ანუ მეორე გარიჟრაჟამდე საჭმლის მირთმევაც განზრახვად ითვლება.

Question 32

როდის უნდა წარმოვთქვათ მარხვის განზრახვა?

Accepted Answer

განზრახვას ღვთისმსახურებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. სიტყვიერ განზრახვაზე უფრო მნიშვნელოვანი გულში დასახული განზრახვაა. მაშ ასე, მარხვისთვის განზრახვის წარმოთქმა ნიშნავს, ადამიანმა მარხვის დაცვა გაითავისოს. საჰურზე გაღვიძება მარხვის პრაქტიკული განზრახვაა. მორწმუნემ თუნდაც საჰურზე არ ან ვერ გაიღვიძოს, თუკი მარხვის დაცვა ექნება გათავისებული, ისიც განზრახვად ჩაეთვლება.

Question 33

რატომ ვმარხულობთ?

Accepted Answer

პასუხი: 
უზენაესი ალლაჰი ბრძანებს: „...თქვენგან ვინც იხილოს ეს თვე, იმარხულოს მასში...“ (სურა „ბაყარა“, 2/185) მარხვა უზენაესი ალლაჰის ბრძანების, მასთან დაახლოებისა და მისი კმაყოფილების მოპოვების მიზნით სრულდება. ჩვენ, როგორც უზენაესი ალლაჰის გაჩენილ სულიერთაგან საუკეთესო არსებებს - ადამიანებს, გამჩენი ალლაჰის წინაშე, სიყვარული, პატივისცემა და მადლიერება გვმართებს, რამეთუ მხოლოდ იგია თაყვანისცემის ღირსი და ჩვენი ღვთისმსახურებების შეფასება მხოლოდ მისი ნებაა. ეს უდიდესი პატივი წილად ადამიანს ერგო და მისი ამქვეყნად მოვლენის მიზანი გამჩენისადმი ღვთისმსახურებაა. ადამიანი ალლაჰისადმი სიყვარულს, პატივსა და ერთგულებას მარხვით ავლენს. მარხვა ხელს უწყობს ადამიანს ყოვლად მოწყალესთან დაახლოებაში. ასეთნაირად მის სიყვარულს, პატივსა და კმაყოფილებას მოიპოვებს. ჩვენ ხომ მხოლოდ მისდამი გამოვხატავთ უდიდეს მადლიერებას.

Question 34

რა არის მარხვა?

Accepted Answer

პასუხი: 
ისლამის 	ერთ-ერთი 	ძირითადი ღვთისმსახურება, რამადნის თვეში მარხვაა. მარხვა, უზენაესი ღმერთის კმაყოფილების მიზნით, ცისკრიდან – მეორე გარიჟრაჟიდან მზის ჩასვლამდე ჭამა-სმისა და მეუღლესთან თანაცხოვრებისგან თავის შეკავებაა.

Question 35

მხატვრობა ისლამში, დაშვებულია თუა არა ცხოველის ან ადამიანის ნახატების გამოფენა?

Accepted Answer

ყურანში არ არის მკაფიო განცხადება ხატვისა და ფერწერის აკრძალვის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ სურა სებეში ვკითხულობთ:

يَعْمَلوُنَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ وَتَمَاثيِلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلوُا الَٓ دَاوُودَُشُكْرًا وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ

„აკეთებდნენ მისთვის, ნებავდა რაც: კოშკებს, ქანდაკებებს, სამლოცველოებს, წყალსატევის მსგავსს და უძრავ ქვაბებს. ჰეი, დავუდის ოჯახეულნო! იშრომეთ მადლიერების ნიშნად. მაგრამ ჩემს მსახურთა შორის ცოტაა მადლიერი!“[1] ამ აიათის შესაბამისად, სწავლულები აცხადებენ, რომ დასაშვებია ხატვა, თუმცა ხატვის შესახებ დებულების მხოლოდ ამ აიათის შესაბამისად დადგენა არ არის საკმარისი.[2] ხატვის საკითხი აკრძალულია თუ ნებადართული ძირითადი განჩინებები ამ თემის შესახებ მომდინარეობს ჰადისებიდან. ისლამურ ტრადიციაში ხატვა რელიგიურად აკრძალულია თუ დაშვებული, ამაზე ორი აზრი არსებობს: ერთ-ერთი შეხედულება, ვინც ამტკიცებს, რომ მხატვრობა ჰარამია. მათი აზრით, ვინც ამ შეხედულებას ფლობს - მას ექნება ჩრდილი თუ არა, სულიერის დახატვა აბსოლუტურად აკრძალულია. რადგან აქ არის გამჩენის ქმნილების ატრიბუტის ანალოგია და მიბაძვა.[3] ნევევი ერთ-ერთი იმათგანია, რომელმაც ხატვისა და ფერწერის თაობაზე ყველაზე მძიმე დამოკიდებულება გამოავლინა. იგი, ხატვის შესახებ, შუამავალის (ს.ა.ს.) ჰადისებიდან გამომდინარე და იმ ფაქტიდან, რომ ეს ნამუშევარი არის ღვთის შემოქმედების მიბაძვის აქტი, მნიშვნელობა არ აქვს, რითი თუ რაზე იქნება შესრულებული ნახატი. (ტანსაცმელი, ხალიჩა, ფული, ჭურჭელი, კედელი და ა.შ.) სულიერის (ადამიანი და ცხოველი) ნახატს ჰარამად და დიდ ცოდვად თვლის. იგი ამბობს, რომ არ არის აკრძალული ისეთი ნახატების შექმნა, როგორიცაა ხეები, მთები, ქვები და პეიზაჟები.[4] ზუჰრის, ალუსისა და ყურტუბის მსგავსი სწავლულები ამბობენ, რომ მხატვრობის შესახებ გადმოცემებში აღნიშნული აკრძალვა ზოგადია.[5] ჰადისები, რომლებშიც ვკითხულობთ, რომ ჰარამია ყოველგვარი ნახატის შექმნა:

اإنَِّ اأَشَدَّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ اللهَِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُون

„განკითხვის დღეს ყველაზე მძიმე სასჯელით დაისჯებიან ისინი, რომლებმაც შექმნეს მსგავს რამ, რაც ალლაჰმა შექმნა.“[6]

الذَِّينَ يَصْنَعُونَ الصُّوَرَ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ لَهُمْ أاحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ

„ვინც დედამიწაზე ცოცხალ არსებას ხატავს, იძულებული გახდება ნახატი გააცოცხლოს. თუმცა იგი ამას ვერასდროს შეძლებს.“[7]

اأَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ

„განკითხვის დღეს ყველაზე მეტად დაიტანჯებიან ისინი, ვინც ქმნიან გამოსახულებებს.“[8]

اإنَِّ الذَِّينَ يَصْنَعُونَ هَذِهِ الصُّوَرَ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ لَهُمْاأحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ

„ვინც ქმნიან ნახატებს, განკითხვის დღეს დაისჯებიან იმით, რომ მათ ეტყვიან: „მოდით და გააცოცხლეთ აბა!“[9]

რაც შეეხება იმ აზრს, ვინც იცავს, რომ დასაშვებია ხატვა, თუ ნახატები თავსებადია „თევჰიდის“ პრინციპთან, თუ იგი არ ატარებს თაყვანისცემისა და განდიდების დანიშნულებას და თუ ეს არ ეწინააღმდეგება ზნეობის პრინციპებს, მაშინ არ შეიძლება აიკრძალოს. გადმოცემული ჰადისების უმრავლესობა გამოსახვის აკრძალვის შესახებ მექურ პერიოდს უკავშირდება. ის, რომ ამ პერიოდში ხატვა აკრძალული იყო, ჯერ კიდევ წარმართობიდან ახალ გამოსულთათვის. რა თქმა უნდა მიზნად ისახავს პოლითეიზმის იდეის მთლიანად ამოძირკვას.

მეორე მხრივ, ისინი , ვინც ამტკიცებს, რომ ჰარამია ცოცხალი არსებების დახატვა, რადგან ასეთნაირად გამჩენს მოზიარეს ვუდგენთ, უსაფუძვლოა. ეს, რომ ასე ყოფილიყო მაშინ აკრძალვა მოიცავდა არა მხოლოდ ცოცხალი არსებების გამოსახვას, არამედ უსულო საგნების გამოსახვასაც. გამოსახვის აკრძალვის (მხატვრობა და ქანდაკება) მთავარი მიზეზი, ზომების მიღება იყო კერპთაყვანისმცემლობის წინააღმდეგ. ფაქტობრივად, შუამავალმა (ს.ა.ს.) მექას პერიოდში ჯერ აკრძალა საფლავების მონახულება, ხოლო როცა საფრთხემ გადაიარა, ნება დართო.[9] ცნობილი ჰადისის სწავლული ბედრედდინ აინი (გარდაცვალება 852/1448): განმარტავს „მუსავვირის“ ცნებას, რომელიც გადმოცემულია ჰადისებში,

اأَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ

„მუსავირები განკითხვის დღეს ყველაზე სასტიკად დაისჯებიან ალლაჰის წინაშე“[10]. რომ, ესენი არიან, ვინც ქმნიდა ნახატებსა და ქანდაკებებს თაყვანისცემის მიზნით. მისი თქმით, დასაშვებია ხატვა, თუ არ ატარებს თაყვანისცემის მიზანს და თუ დაცული იქნება ჰალალისა და ჰარამის საზღვრები.[11] სხვა სწავლულები, რომლებიც ამბობენ, რომ დასაშვებია ხატვა, მტკიცებულებად მოაქვთ ის ჰადისები, რომლებიც ნებას რთავს სათამაშო თოჯინებს.[12] ანალოგიურად, გადასაფარებლებზე ცოცხალი არსებების გამოსახვის დაშვება ნაქარგებისა და ნახატების სახით,[13] თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ნახატს არავითარი ზიანი არ მოაქვს, თუ არ არის თაყვანისცემის მიზანი და მისი ანალოგია ალლაჰის შემოქმედების თვისებასთან. თუმცა, ისინი ასევე ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ნახატი არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს რელიგიის ზოგად წესებსა და მორალურ პრინციპებს. ბოლო ეს შეხედულება უფრო მისაღებია საჭიროების პრინციპებთან თავსებადობის თვალსაზრისით და იმ პერიოდის რეალობასთან, რომელშიც ჩვენ დღეს ვცხოვრობთ.

[1] სებე, 34/13

[2] მექქი ბ. ები ტალიბი აცხადებს, რომ ამ აიათზე დაყრდნობით ზოგიერთები ნებადართულად თვლიან ხატვას. იხ. ელ-მალიქი, ებუ მუჰამმედ მექქი, ელ-ჰიდაე ილა ბულუღინ-ნიჰაე, IX, 5897. ცნობილი ყურანის კომენტატორი აე-ალუსი ასევე ამბობს, რომ მექის, ნუჰასი და იბნულ-ფერესი თანხმდებიან ამ საკითხში. იხ. ალუსი, რუჰულ-მეანი, (სურა სებე, 13. აიათის განმარტება

[3] კომისია, ელ-მეჯმუათულ-ფიყჰიეთილ-კუვეიტიე, XII, 102

[4] ნევევი, შერჰულ-მუსლიმი, XIV, 81

[5] შევქანი, ნეილულ-ევტარი, II, 453; ალუსი, რუჰულ-მეანი, XXI, 118-119; ყურტუბი, ელ-ჯამი, XVII, 273-275 464 ბუხარი, `ლიბასი~, 91

[6] მუსლიმი, ლიბასი და ზინეთი, 26

[7] აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, VI, 23; ბუხარი, ლიბასი, 87; მუსლიმი, ლიბასი და ზინეთი, 26

[8] აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, VIII, 51; ბუხარი, თევჰიდი, 56; მუსლიმი, ლიბასი და ზინეთი, 26

[9] იხ. მუსლიმი, ჯენაიზი, 36

[10] ბუხარი, ლიბასი, 89

[11] იხ. აინი, ბედრედდინი, ‘უმდეთულ ყარი ფი შერჰილ-ბუხარი, ბეირუთი: დარულ-ფიქრი, XXII, 69

[12] ებუ დავუდი, ედები, 54; ედები, 62

[13] მუსლიმი, ლიბასი, 26

Question 36

როგორია ისლამის ხედვა ხელოვნების დარგების, კინოსა და თეატრის შესახებ?

Accepted Answer

ამ მხრივაც არ არსებობს პირდაპირი მტკიცებულება აკრძალვასთან დაკავშირებით. ვიზუალური ხელოვნება, კინო, თეატრი და ტელევიზია არის მასმედიის საშუალება. შესაძლებელია მისგან, როგორც სარგებლისა და სიკეთის მოტანა, ასევე ისეთი პროგრამები, რომელიც ზიანსა და ზნეობის ნორმებს დაარღვევს. იმ პირობით, თუ არ იქნება დარღვეული ჩვენი რელიგიის ფუნდამენტური საფუძვლები და არ დაეწინაღმდეგება ზნეობის პრინციპებს, არ გამოიწვევს ჰარამის ჩადენას და არ დაარღვევს სხვათა უფლებებს. მაშინ თეატრი და კინო არ იკრძალება. არც ყურება და არც მასში მონაწილეობის მიღება. რადგან დღევანდელ სამყაროში კინო და თეტრი ყოვლად მნიშვნელოვანია.

საერთო პერსპექტივა და შეხედულება ამ სფეროს შესახებ, როგორიცაა კინო და თეატრი წარსულიდან დღემდე, უარყოფითია, რადგან ეს სექტორი ყოველთვის ისლამის წინააღმდეგ იყო გამოყენებული. თუმცა ამ სფეროში დადგენილი ნორმების შესაბამისად მუშაობა ადამიანების რელიგიური ცნობიერების თვალსაზრისით უფრო იოლად და უფრო მეტ ადამიანს სიკეთეს მოუტანს. რა თქმა უნდა, კინოსა და თეატრის მსგავს ხელოვნებებში ისლამის წინაარმდეგ მოქმედება აკრძალულია. როგორც აკრძალული საქმეების კეთება ცოდვაა, მასზე თანხმობა ან მასზე შეწევნაც ცოდვაა. ყურანში ვკითხულობთ:

وَتَعَاوَنوُا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنوُا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۖوَاتقَُّوا اللهَّٰۜ انَِّ اللهََّٰشَدٖيدُ الْعِقَابِ

„შეეწიეთ ერთმანეთს ღვთისმოსაობასა და ღვთისმოშიშობაში, მაგრამ არ შეეწიოთ ერთმანეთს ცოდვასა და მტრობაში. და გეშინოდეთ ალლაჰისა, უეჭველად, ალლაჰის საზღაური სასტიკია!“[1]

მოკლედ, ისლამის რელიგიაში არანაირი წინააღმდეგობა არ არსებობს ისეთ ხელოვნებაზე, როგორიცაა კინო, თეატრი და ტელევიზია, იმ პირობით, რომ დაცული იქნება ზოგადი პრინციპები და მიზნები. რაც მთავარია ხელოვნებამ და კულტურულმა საქმიანობამ, არ მოვიდეს წინააღმდეგობაში რელიგიის ნორმებისა და ზნეობის პრინციპებთან, არ გამოიწვიოს ჰარამის ჩადენა და არ დაირღვეს სხვათა უფლებები.

ხელოვნების ეს დარგები, როგორიცაა კინო და თეატრი, თუ ზემოთ ჩამოთვლილი წესები დაცული იქნება. მაშინ საქმიანობა დაშვებულია.

[1] მაიდე, 5/2

Question 37

რა ადგილი უჭირავს ისლამში მუსიკასა და მუსიკის მოსმენას?

Accepted Answer

რა დებულება აქვს მუსიკასა და მის მოსმენას, ფართოდ არის განხილული და ბევრიც არის ნათქვამის მის უარყოფით და დადებით მხარეებზე. მხარეთა მოსაზრებები მათ მიზეზებთან ერთად არის შეფასებული, მუსიკა კონკრეტულად არ არის აკრძალული, პირიქით, კეთდება დასკვნა, რომ პრინციპულად დასაშვებია.[1] ყურანსა და სუნნეთში არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება მუსიკით დაკავებასა და მუსიკის მოსმენის ცოდვასთან დაკავშირებით. ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) სიტყვებში ვხვდება ისეთი შეხედულება, რომ მუსიკა პრინციპში დასაშვებია. ფაქტობრივად, იგი (ს.ა.ს.) ერთ-ერთი გადმოცემით, ქორწინების გაცხადებისთვის დოლის დაკვრას ურჩევს:

اأعْلِنُوا هَذَا النِّكَاحَ وَاجْعَلوُهُ فِي الْمَسَاجِدِ وَاضْرِبُوا عَلَيْهِ باِلدُّفوُفِ.

„განაცხადეთ ქორწინება. მეჩეთებში ჩაატარეთ. ხოლო იმისთვის, რომ ქორწინება გაცხადდეს დოლი დაუკარით.“[2]

ასევე შუამავალის პერიოდში მომხდარის ეს ამბავიც მუსიკის შესახებ ყოვლად მნიშვნელოვანია.

عَنْ عَائشَِةَ قَالَتْ:دَخَلَ عَلَيَّ أابُو بَكْرٍ وَعِنْدِي جَارِيَتَانِ مِنْ جَوَارِي الْاأنْصَارِ تُغَنِّيَانِ بمَِا تَقَاوَلَتْ بهِِ الْاأنْصَارُ يَوْمَ بُعَاثَ قَالَتْ وَلَيْسَتَا بمُِغَنِّيَتَيْنِ فَقَالَ اأبُو بَكْرٍ أابمَِزْمُورِ الشَّيْطَانِ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللهَِّ صَلىَّ اللهَُّ عَلَيْهِ وَسَلمََّ وَذَلكَِ فِي يَوْمِ عِيدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللهَِّ صَلىَّ اللهَُّ عَلَيْهِ وَسَلمََّ يَا اأبَا بَكْرٍ اإنَِّ لكُِلِّ قَوْمٍ عِيدًا وَهَذَا عِيدُنَا.

ერთ მშვენიერ დღეს აიშას (რ.ა.) გვერდით ორი პატარა გოგო დოლს უკრავდნენ და მღეროდნენ. „ბუასის“ დღის შესახებს მღეროდნენ. ამ დროს სახლში ებუ ბექირი (რ.ა.) შედის და შენიშვნას აძლევს, რომ „შუამავალის სახლში, როგორ შეიძლება ეშმაკის საქმეო“. შუამავალი (ს.ა.ს.) პასუხობს:

دَعْهُمَا يَا  أابَا بَكْرٍ فَإاِنهََّا اأيَّامُِعٍيد

„შეეშვი ებუ ბექირ! რადგან დღეს დღესასწაულია“.[3] როგორც ამ გადმოცემებიდან ირკვევა ისლამი მუსიკის თაობაზე დეტალური და კონკრეტული დებულების მაგივრად, ზოგად მიზანსა და პრინციპს გვიყალიბებს. შესაბამისად, ისეთი მუსიკა, რომელიც სექსუალური ვნებების მაპროვოცირებელ გამონათქვამებსა და აღწერილობებს შეიცავს, რომელიც ასახავს მოპირდაპირე სქესის მახასიათებლებს ცოდვაა. თუმცა რაც არ ეწინააღმდეგება ჩვენი რელიგიის ძირითად საფუძვლებს, პრაქტიკასა და მორალური პრინციპებს და არ იწვევს ჰარამის ჩადენისკენ ლტოლვას, მაშინ მუსიკა არ არის აკრძალული.

[1] ზეილაი, თებიინულ-ჰაყაიყი, IV, 222

[2] თირმიზი, „ნიქაჰი“, 6

[3] ბუხარი, „’იდეინი“, 25; მუსლიმი, „სელათულ-’იდეინი“, 17

Question 38

ზოგიერთ ქვეყანაში მუსლიმი წინაპრების არაბულ ენაზე დაწერილი ისტორიული საფლავის ქვები დაანგრიეს იმისთვის, რომ, „შირქიაო“. როგორ უნდა შევხედოთ ასეთ კულტურულ ობიექტებს და ისტორიულ მემკვიდრეობას?

Accepted Answer

ისლამში საფლავის მონახულება წახალისებულია. გარდაცვლილი მშობლების, ნათესავებისა და წინაპრების საფლავების მოსანახულებლად ადამიანმა უნდა იცოდეს მათი ადგილები. ფაქტობრივად, როდესაც ოსმან იბნი მაჰზუნი გარდაიცვალა და დაკრძალეს, შუამავალმა (ს.ა.ს.) სთხოვა იქ მყოფ მუსლიმს, მოეტანა დიდი ქვა. თუმცა იმ ადამიანმა ვერ შეძლო ქვის აწევა, ამიტომ შუამავალმა (ს.ა.ს ქვა აიღო და საფლავის თავის მხარეს მოათავსა და ბრძანა:

„ამ ქვით ჩემი ძმის საფლავს ვიცნობ და მიცვალებულს გვერდით დავმარხავ“.[1] ამრიგად, მუსლიმებში იწყება საფლავებზე ქვების აღმართვის ტრადიცია. სასაფლაოებზე გარდაცვლილთა რიცხვი დროთა განმავლობაში იზრდებოდა, საფლავების ამოცნობისთვის აუცილებლად საჭირო იყო კიდევ რაღაც განმასხვავებელი ნიშანი. ამის ყველაზე პრაქტიკული გზა საფლავის ქვებზე მიცვალებულის შესახებ მოკლე ინფორმაციის დაწერა იყო. ფაქტობრივად, ცნობილი ჰადისის სწავლული, ალ-ჰაქიმი, მას შემდეგ, მას შემდეგ რაც დასძენს, რომ ჯაბირის ჰადისის ისნადი საჰიჰი იყო: „საქმეები ამაზე არ არის. რადგან აღმოსავლეთიდან დასავლეთის ჩათვლით მუსლიმ წინამძღოლთა საფლავებზე წარწერები იყო დაწერილი. ეს არის პრაქტიკა, რომელიც „ხალეფმა“ მემკვიდრეობით მიიღო „სელეფისგან“.[2] მან აღნიშნა, რომ ამ გამონათქვამებით აბსოლუტური აკრძალვა არ უნდა იყოს გაგებული. ეჰლი სუნნეტის სწავლულები ამბობენ, რომ საფლავის ქვაზე საკმარისია მოკლე წარწერები. მათ მექრუჰად მიიჩნიეს ყურანიდან, პოეზიიდან ან სხვა რაიმე შექების ფორმის წარწერის დამატება.[3]

რა თქმა უნდა ისლამში არ აქვს რაიმე დასაყრდენი იმას, რომ თითქოსდა პოლითეიზმთან ბრძოლის თვალსაზრისით მუსლიმთა საფლავების განადგურება და შეურაცხყოფა ხდებოდეს. მსგავსი საქციელი სრულებით მოკლებულია ისლამის რელიგიასთან.

საფლავის ქვები არის კულტურული ელემენტები, როგორიცაა ისტორიული არტეფაქტები და სტრუქტურები. ისინი მუსლიმ თაობებს სთავაზობენ შესაძლებლობას დაუკავშირდნენ თავიანთ წარსულს წინაპარტა ხსოვნის მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი სულიერი ღირებულებები ჩვენი ცივილიზაციის საფუძველს წარმოადგენს, ასეთი ნამუშევრები ჩვენი მატერიალური მემკვიდრეობის ერთ-ერთ წამყვან ადგილს იკავებს. ისლამური სამყაროს თანხმობის გარეშე, ცალმხრივი „იჯთიჰადის“ საფუძველზე, საერთო ისტორიული მემკვიდრეობის წინააღმდეგ რაიმე სახის რეგულაციების გატარება მუსლიმთა ერთობლიობის პრინციპის უგულებელყოფა იქნებოდა. უფრო მეტიც, ისლამური (არაბული) ასოებით დაწერილი საფლავის ქვები ადგილის მიხედვით ისლამის სიმბოლოა. ამის ყველაზე ნათელი მაგალითების ნახვა შესაძლებელია ბალკანეთისა და კავკასიის რეგიონებში. თითოეული ეს საფლავის ქვა ისლამის ბეჭედია. ფაქტობრივად, დიდი მნიშვნელობა აქვს ამ საფლავის ქვების, როგორც კულტურული ღირებულების შენარჩუნებას.

[1] ებუ დავუდი, ჯენაიზი, 63; იბნი მაჯე, ჯენაიზი, 42
[2] ჰაქიმი, ელ-მუსთედრექი, I, 370  وَلَيْسَ الْعَمَلُ عَلَيْهَا ،فَإاِنَّ اأئمَِّةَ الْمُسْلِمِينَ مِنَ الشَّرْقِ اإلَِى 
[3] იბნი ‘აბიდინი, რედდულ-მუხთარი სერჰუ დურრილ-მუხთარი, III, 144  
   الْغَرْبِ مَكْتُوبٌ عَلَى قُبُورِهِمْ، وَهُوَ عَمَلٌ اأخَذَ بهِِ الْخَلَفُ عَنِ السَّلَف

Question 39

რა ადგილი უკავია ისლამში სუფიზმის, ქელამისა და ფილოსოფიის სწავლას?

Accepted Answer

არც ერთი ისლამური მეცნიერება, როგორიცაა ქელამი, თეფსირი, ჰადისი, ფიქიჰი, თასავვუფი და ა.შ. არ ჩამოყალიბებულა შუამავალის (ს.ა.ს.) დროს. ჰიჯრის პირველი საუკუნის შუა ხანებიდან დაიწყო ჩამოყალიბება. ქელამისა და ისლამური ფილოსოფიის მსგავსად, ისლამური აზროვნების სამი საყრდენიდან ერთ-ერთი არის თასავვუფი. შესაძლებელია თასავვუფის, რომელიც ვნებების გასპეტაკებას ნიშნავს, ისტორიული ფორმირებისა და განვითარების პროცესი ორ პერიოდად გავყოთ. პირველი პერიოდი არის სრულ მორჩილებაში ვნებების გასპეტაკება (ზუჰდი), ხოლო მეორე პერიოდი უკვე ინსტიტუციურ საფუძველზე „მურშიდის“ სახელად წოდებული სულიერი მოძღვარის წინამძღოლობით ზნეობის დახვეწის გზა.[1] მაშასადამე, სუფიზმი დღემდე გადარჩა და გახდა სულიერი ავტორიტეტი.

როგორც ცნობილია, ზუჰდი, რაც ნიშნავს ყველაფრის მიტოვებას, გარდა ალლაჰისა, არის ისლამის ბირთვი. ჭეშმარიტი ასკეტი არის ის, ვისაც აქვს ქონება, თუმცა არ არის მასზე შეყვარებული. ისლამის თანახმად, უნდა ჰმორჩილებდე შარიათს და არა პიროვნებებს. რეალურად ზუჰდი ეს არის. ეს ძირითადი პრინციპი თუ დაცული იქნება, მაშინ მისტიური ცხოვრება კარგი მეთოდია საზოგადოების ზნეობრივი აღზრდისთვის. მხოლოდ იმიტომ, რომ ბაღში რამდენიმე დამპალი ვაშლი ვიპოვეთ და აქედან გამომდინარე, ამ ბაღში ყველა ვაშლის დამპალად განზოგადება, როგორც არასწორია, ასევე ზოგიერთი მუთესავვიფის შეცდომების მთელ თასავუფზე განზოგადებაც არასწორია. ისლამური სამყაროს ზოგიერთმა წრემ მიიღო უარყოფითი დამოკიდებულება თასავვუფის მიმართ, იბნი თეიმიეს გამოყენებით, რაც იბნი თეიმიეს (რაჰიმეჰუმულლაჰუ) ხსოვნისადმი დიდი უპატივცემულობაა.[2] იგი დასძენს, რომ სუფი მისაღებია იმდენად, რამდენადაც იგი ემორჩილება რელიგიურ ნორმებს და პატივს სცემს მას.[3] ანუ იბნი თეიმიე კი არ აკრიტიკებს სუფიზმის დისციპლინას, არამედ იგი აკრიტიკებს ბიდ’ასა და ცრურწმენაზე დაფუძნებულ რწმენას, რაც დაინახა ზოგიერთ სუფის რელიგიური გაგებაში.

ქელამი, რომელიც წარმოიშვა ისლამური აზროვნების ადრეულ პერიოდებში, არის მოვლენების ბუნებრივი გამოვლინება. ეს არის მეცნიერება, რომელიც ხაზს უსვამს გონებრივ ჭვრეტას, იმის მიხედვით, თუ რა მეთოდს წარმოადგენს ყველაზე ლამაზი დისკუსია სურა ნაჰლის 125-ე აიათში მოხსენიებულ ეტაპებს შორის. იგი აფუძნებს საგნების არსებობის რეალობას რაციონალური გაგებით. ამ კონტექსტში არა მხოლოდ სწორი რელიგიური ცოდნის გამომუშავებას, არამედ ამავდროულად, ინდივიდისა და საზოგადოებისადმი რწმენისა და აზროვნების სფეროში მიმართულების მიცემას ისახავს მიზნად და აღუდგება თავდასხმებს ისლამური რწმენის სისტემის წინააღმდეგ კონკრეტული მტკიცებულებების შესაბამისად.

ყურანში შუამავლის (ს.ა.ს.) მოვალეობებს შორის ასევე არსებობს სიბრძნის სწავლება.[4] ამ კონტექსტში, „სიბრძნის“ სწავლებაში შედის საგნების ჭეშმარიტების შესწავლა. შუამავლის (ს.ა.ს.) გარდაცვალების შემდეგ, ქელამის მეცნიერებამ იტვირთა, რომელიც ყურანისეულ მრწამსის დებულებებს რაციონალური თვალსაზრისით განმარტავს. რამდენადაც ყურანიდან ვიგებთ, ყველაზე ხშირად დასმული კითხვებია ღვთაების, შუამავლური მისიის, დიდი ცოდვის, განკითხვის დღისა და მისი ნიშნებს, აღდგომისა და სულის ბუნების შესახებაა. გარდა ამისა, ყურანში საუბარია, წიგნის ხალხის ღვთაების აღქმას, შუამავლური მისიის, გამჩენის აიათების დამახინჯების თაობაზე. იქნება ეს ქელამის მეცნიერების პირველ ნიშნებში მის ჩამოყალიბებამდე თუ შემდგომ განვითარებაში. ყურანი არის ძირითადი გადამწყვეტი ქელამის სწავლებაში. მაშასადამე, ყურანისა და ავთენტური სუნნეთი ქელამის საკითხების საფუძველს პირდაპირ აყალიბებს და შესაბამისად ქელამის მეცნიერებას ლეგიტიმურობას სძენს. ქელამის მეცნიერების არსს ქმნიან რწმენის პირობები, რომლებიც უშუალოდ მომდინარეობს ყურანიდან. როგორიცაა ღვთაებრიობა, შუამავლური მისია, იმიერი სამყაროსთან დაკავშირებული თემები.

თუმცა ფილოსოფია საუბრობს არსებობაზე, ცოდნასა და ღირებულებაზე, არის კრიტიკული, თანმიმდევრული და სისტემატური აზროვნება. სხვა კუთხით ფილოსოფია გონებით იკვლევს არსებობას, ეცდება მიაღწიოს ჭეშმარიტებას და გონებას უყურებს, როგორც ცოდნის საშუალებას.[5] ფილოსოფიის და რელიგიის საერთო არე და მიზანი არის დაფიქრდე არსებობაზე და დაინახოს ისინი ღმერთის არსებობის ნიშნების მიხედვით. რადგან რელიგია და ფილოსოფია არსებობის მიზანდასახულობა გამოავლინა, კითხვის დასმით „რატომ არსებობს?“ რელიგიის ფილოსოფოსების აზრით, რაციონალური მტკიცებულებები პირდაპირ ყურანიდან მომდინარეობს.[6]

ამ მიზეზით, ფილოსოფიაში, სურა ჰაშრის მე-2 აიათში არსებული სიტყვა „ი’თიბარი“[7] გამოყენებულია შედარებისა და დასკვნის მნიშვნელობით. ხოლო ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიაში „ი’თიბარი“ არის რეალობაში არსებულის საფუძველზე რაღაცის გამოვლენა. ამიტომ, რაციონალური შედარების გზით არსებობაზე ფიქრი პასუხისმგებლობაა, რომელსაც ისლამი ითხოვს ჩვენგან. ადამიანი ყოველთვის ცდილობს გამოიყენოს გონების წინამორბედი განჭვრეტა. მას აქვს შესაძლებლობა მიაღწიოს ჭეშმარიტების ცოდნას აზროვნების მოქმედების წყალობით. რადგან ადამიანის გონება არის ინსტრუმენტი აზროვნების აქტის რეალიზაციისთვის. როგორც ფილოსოფია, რელიგიაც ითხოვს ადამიანების ამგვარი აზროვნებკენ ორიენტირებას, რასაც შემდეგი აიათი გვაუწყებს:

وَيَتَفَكَّرُونَ فٖي خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْارَْضِۚ

„ფიქრობენ ცათა და ქვეყნის გაჩენაზე.“[8]

სელეფთა მიდგომის მიხედვით, ისლამის პირველ წლებში არ არსებობდა ფილოსოფიური ანალოგი. ამ მიზეზით, ნათქვამია, რომ ლოგიკა, რომელიც ეხება ანალოგიის ტიპებს, არის ბიდ’ა. ასეთაირად ძველ ბერძნული ლოგიკა აიკრძალა.[9] თუმცა ეს მიდგომა, რამდენადაც ისლამური კულტურისა და ცივილიზაციის უცხო გავლენისგან დაცვის განზრახვითაც არ უნდა ყოფილიყო, დროთა განმავლობაში საკმაოდ გაძნელდა. სხვადასხვა კულტურებთან შეხვედრამ აუცილებლობა მოიტანა ურთიერთგაცვლის. „ცოდნა არის კაცობრიობის საერთო მემკვიდრეობა.“ მას შემდეგ, რაც მუსლიმებმა შეიმუშავეს ფილოსოფიური ანალოგია, რომელიც არ ეწინააღმდეგება ისლამს, უაზროა იგივე პოზიციის შენარჩუნება. მაგალითად, „ფიქიჰის ყიასი“ და მისი სახეობები არ არსებობდა ჰიჯრის პირველ საუკუნეში, ისინი გაჩნდა ისლამურ სხვა მეცნიერებებთან ერთად. ამ მიზეზით, დღესდღეობით ყიასის (ანალოგია) ტიპებს, რომლებსაც ჩვენ ვიყენებთ მეთოდოლოგიაში, დღესდღეობით ბიდ’ად ვეღარ იწოდება, შესაბამისად ფილოსოფიური ანალოგიაც არ შეიძლება იყოს ბიდ’ად კვალიფიცირებული. ამ კუთხით იბნი რუშდის მიერ მოყვანილი შემდეგი მაგალითი ძალიან ინსტრუქციულია: „როგორც ცხოველის დასაკლავი დანა მუსლიმის მიერ არის გამოგონილი, თუ არა მუსლიმის მიერ არ ცვლის შედეგს, რადგან აქ მნიშვნელოვანია ცხოველის დაკვლის მეთოდი - ლოგიკა, ფილოსოფია თუ სხვა საბუნებისმეტყველო მეცნიერება, ამ შემთხვევაში არ აქვს მნიშვნელობა თუ ვისი გამოგონილია.[10]

ამიტომ თასავვუფის, ქელამისა და ფილოსოფიის სწავლა ხელს უწყობს გონებრივი და შინაგანი პერსპექტივების განვითარებას. მეცნიერების ეს სამი დარგი ხელს უწყობს განსჯაზე ორიენტირებული რელიგიური აღქმიდან, სიბრძნეზე ორიენტირებული რელიგიურ აღქმას. განსჯაზე ორიენტირებული აღქმა მუსლიმ ხალხში გარიყულობის იწვევს. ხოლო სიბრძნეზე ორიენტირებული რელიგიის გაგებას მოაქვს საზოგადოების ყოვლისმომცველობა. დღეისათვის მუსლიმებს ყველაზე მეტად ესაჭიროებათ ერთიანობა. მეცნიერების სამივე დარგის შესწავლა ისლამის ნაწილია.

[1] იხილეთ. იბნულ-ჯევზი, თელბისუ იბლისი, ბეირუთი, 1992, გვ. 145; ფაზლურ რაჰმანი, ისლამი. მეჰმეთ დაღი - მეჰმეთ აიდინი, სტამბოლი, 1981, გვ. 166

[2] იბნი თეიმიიე, ფეთავა, აბდურრაჰმან ბ. მუჰამმედ, რიადი, 1381, X, 21; ქარა, მუსტაფა, „იბნი თეიმიიეს თასავვუფისადმი დამოკიდებულება“, ულუდაღის უნივერსიტეტი ილაჰიათის ფაკულტეტის ჟურნალი, 1, 1986, გვ. 53-56

[3] იბნი თეიმიიე, ფეთავა, X, 580; ქარა, მუსტაფა, „იბნი თეიმიიეს თასავვუფისადმი დამოკიდებულება“, გვ. 53-56

[4] ბაყარა, 2/151; ჯუმ’ა, 62/2

[5] იბნი რუშდი, ებულ-ველიდი მუჰამმედ ბ. აჰმედ ბ. მუჰამმედი, „ფასლლულ-მაქალ“, სულეიმან ულუდაღი, სტამბოლი, 1985, გვ. 96

[6] ა’რაფი, 7/185; ენ’ამი, 6/75; ღაშიე, 88/16-17

[7] ფე’ტებირუ იაა ულილ-ებსარ/ მაშ შეიმეცნეთ თვალხილულნო.”

[8] ალი იმრანი, 3/191

[9] სუიუტი, ჯელალუდდინი, სევნულ-მანტუყილ-ქელამი ‘ენ ფენნეიილ-მანთიყი

ველ-ქელამი, კაერო, 1947, გვ. 1

[10] იბნი რუშდი, ფასლულ-მაყალი, გვ. 104

Question 40

არის თუ არა ისლამში `ტარიყათი და, როგორი უნდა იყოს ჩვენი დამოკიდებულება?

Accepted Answer

ტარიყათის ლექსიკონისეული მიშვნელობა შემდეგია: გზა, მდგომარეობა და გამგზავრება, ხოლო, როგორც თასავვუფის/მისტიკის კონცეფცია, ეს ნიშნავს გზას წესების დაცვის შესაბამისად ჭეშმარიტებამდე მისასვლელად. დღემდე შემორჩენილი ტარიყატთა უმეტესობა, VI. (XII.) საუკუნის შემდეგ ჩამოყალიბდა. ისინი ამჟამად მოიხსენიება შემდეგი სახელებითა: ევრადი, ეზქარი, ადაბი, ერქანი და თექქე. დროთა განმავლობაში თითოეული ათობით ჯგუფად ჩამოყალიბდა, რომელიც გავრცელებულია დღეს მსოფლიოში.

ისტორიულად ტარიყათები, რელიგიურ მრწამსს, მუსლიმთა გრძნობების დაცვასა და ისლამის გავრცელებას აწარმოებდნენ. ამ თვალსაზრისით, როგორც არასწორია იმის თქმა, რომ ტარიყათების ყველა პრაქტიკა ისლამის ნორმების შესაბამისია. ასევე ყველა ტარიყათის „შირქთან“ იდენტიფიცირებაც ისეთივე არასწორია.

Question 41

რა ადგილი უჭირავს ჩვენს რელიგიაში ტრადიციებსა და წეს-ჩვეულებებს?

Accepted Answer

ტრადიცია, არაბულად „’ურფი“, როგორც ფიქიჰის ტერმინი შემდეგი მნიშვნელობით გამოიყენება: ხალხში დამკვიდრებული წეს-ჩვეულებები, რომელიც არ გამოიყენება და არ აქვს სხვა რამე მნიშვნელობა.[1] ისლამში ადათ-წესებისა და ტრადიციების მიღება ან უარყოფა დამოკიდებულია რელიგიის ძირითად პრინციპებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით. ამიტომ ისინი, რომლებიც შეესაბამება ამ პრინციპებს, დაშვებულია, ხოლო რომელიც წინააღმდეგობაში მოდის, უარყოფილი. გამომდინარე აქედან, ზოგიერთი წეს-ჩვეულება წყაროდ ითვლება.

ჰილფულ-ფუდულთან დაკავშირებით შუამავალმა (ს.ა.ს.) ბრძანა: „მე მივიღე მონაწილეობა ‘აბდულლაჰ ბ. ჯუდდანის სახლში შემდგარ შეთანხმებაში, რომელსაც არ გავცვლი მთელ სამყაროზე. თუ ახლაც, ანუ ისლამის მოვლინების შემდეგაც მიმიწვევენ ასეთ საქმეზე, დაუფიქრებლად მივიღებ მონაწილეობას.[2] ეს გადმოცემა ისლამის უმეცრების პერიოდიდანაა. თუმცა მას არ უარყვია ტრადიციები, როგორც აბსოლუტური, ისინი დაუქვემდებარა ნორმებს. რომელიც აჩვენებს, რომ შუამავალმა (ს.ა.ს.) დადებითი მრავალი სამართლებრივი აქტი, რომელიც ადრე არსებობდა, მაგალითად: „სელემი[3]“, ქორწინება, განქორწინება, ვალი და ა.შ. ხელშეკრულებები ისლამის დებულებების შესაბამისად, შინაარსობრივად შეცვალა. შუამავალის (ს.ა.ს.) წეს-ჩვეულებების მიმართ არსებული დამოკიდებულება მარლთმორწმუნე ხალიფების პერიოდშიც გაგრძელდა შესაბამისად, განსაკუთრებით „მუჯთეჰიდი იმამების“ ეპოქაში, იმ რეგიონების ადათ-წესები და პრაქტიკა, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ, განიხილებოდა, როგორც ლეგალური წყარო.[4]

ისლამის რელიგიის დამოკიდებულება წეს-ჩვეულებებისა და ტრადიციების მიმართ დამოკიდებულია რელიგიის ძირითად პრინციპებისა და მორალურ ღირებულებების შესაბამისობასთან დაკავშირებით. თუ რელიგიის ნორმებთან მიმართებაში ან ისლამურ ზნე-ჩვეულებებთან არ ქინება წინააღმდეგობაში და იქნება საზოგადოებისთვის სასარგებლო, მაშინ დაშვებულია.

ყურანსა და ჰადისებში ისრაელის შვილები და მრავალი სხვა აწგარდასულმა თემმა სიავე დაიდგინეს წეს-ჩვეულებად, რამაც გამოიწვია მათი დეგრადაცია და განადგურება. ამიტომაც სიავის აღსაკვეთად პრევენცია არია აუცილებელია.[5] შუამავალმა (ს.ა.ს.) აშკარად განაცხადა, რომ მიბაძვის კრიზისში მყოფი საზოგადოება დაკარგავს საკუთარ იდენტობას და გახდება იმ მასის ნაწილი, რომელსაც ბაძავს.[6] ისლამის საკუთარი ღირებულებების ამყაროდან წარმოშობილი წეს-ჩვეულებების დაცვა ვალდებულებაა. თუმცა უცხო ადათ-წესები და ტრადიციები, რომლებიც შეუთავსებელია საზოგადოების რწმენასთან, ისტორიულ, მორალურ და კულტურულ ღირებულებებთან, არ მიღება ვალდებულებაა.[7]

[1] ზეიდანი, ‘აბდულქერიმი, ელ-მედჰალ ლი დირასეთიშ-შერიათილ-ისლამიიე, დამასკო: მუესსესეთურ-რისალე, 2006, გვ.194; დონმეზი, იბრაჰიმ ქაფი,„ორფი,“ ისლამის ანციკლოპედია, XXXIV, 87

[2] იბნი ჰიშამი, ეს-სირე, კაერო, 1375/1955, I, 134

[3] გაყიდვის ხელშეკრულების სახეობა, ნაღდი ანგარიშწორებით იმ საქონლის ყიდვას, რომელიც შემდეგში უნდა მიიღო.

[4] ქარამანი, ჰHაირეტტინი, „ტრადიცია-ადათი“, ისლამის ანციკლოპედია, I, 370-371

[5] 5/მაიდე 78-79; ებუ დავუდი, მელაჰიმი, 17; თირმიზი, თეფსირი, 5, 7; იბნი მაჯე, ფითენი, 20

[6] ებუ დავუდი, ლიბასი, 4; აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, II, 50; თირმიზი, ისთიზანი, 7

[7] ქარამანი, ჰაირეთთინი, ტრადიცია, ისლამის ანციკლოპედია, I, 372-373

Question 42

შეიძლება თუ არა, დაბადების, გარდაცვალების, ქორწილის წლისთავი და ა.შ. განსაკუთრებული დღეების აღნიშვნა, ახალი წლის მილოცვა, სხვა აღმსარებელის მილოცვა ან სადღესასწაულო შეკრებაზე დასწრება?

Accepted Answer

მუსლიმთა ტრადიციაში არ არსებობს ისეთი პრაქტიკა, როგორიცაა ვინმეს დაბადების დღის აღნიშვნა, გარდა შუამავალის დაბადებისა. დაბადების დღის აღნიშვნა არსებითად უცხოური კულტურის ნაწილია. დღემდე, არამუსლიმებისთვის დამახასიათებელი ასეთი დღესასწაულები მუსლიმებში არ მოიპოვებოდა. გლობალურმა სამყარომ, რომელშიც დღეს ვცხოვრობთ, დაბადების დღის აღნიშვნა, ისე წარმოგვიჩინა თითქოს აღარ არის მხოლოდ გარკვეული კულტურისა და საზოგადოების სპეციფიკური ნაწილი.

შუამავალის (ს.ა.ს.) სუნნეთში არსებული „სხვა თემის საწინაარმდეგოდ მოქცევა“[1] და „სხვა ხალხზე არ დამსგავსების“[2] მგრძნობელობის გათვალისწინებით, მუსლიმებისთვის მისაღები არ არის მიბაძონ სხვა თემს და მის კულტურას, დაემსგავსონ მათ და მიჰყვნენ მათ ტრადიციებს.[3]

მუსლიმების ტრადიციაში არ არსებობს „ახალი წლის აღნიშვნა“, ეს არის არამუსლიმთა რელიგიისა და ტრადიციის ნაწილი. იმის გათვალისწინებით, რომ შუამავალი (ს.ა.ს.) ცდილობდა მუსლიმებს სხვა რელიგიური თემებისგან განსხვავებული იდენტურობისა და კულტურული ღირებულებების ჩამოყალიბებას და ამისთვის მრავალი რჩევა დაგვიტოვა, მათ შორის, როგორებიცაა შემოსვის, ჭამა-სმის წესები, გამომდინარე აქედან საახალწლო დღესასწაულის ჩვეულებრივ დღესასწაულად აღქმა და რა თქმა უნდა მისდამი კმაყოფილების გამოხატვა შეუძლებელია. თუკი პირიქით მოხდება, ეს გამოიწვევს მუსლიმებში კულტურისა და იდენტობის განადგურებას, მომავალ თაობებს დააშორებს საკუთარ ღირებულებებს, ტრადიციებს და მიაჩვევს არამუსლიმთა ცხოვრების წესს, შემდეგ რწმენის ღირებულებებს და პრინციპებს, რომელიც ღმერთმა დაგვიფაროს წაგვიყვანს თანდათანობით გადაგვარებისკენ, მით უმეტეს ჩვენს რეალობაში. მუსლიმებმა თავი უნდა ანებონ საახალწლო ზეიმებს, ნაძვის ხის დადგმას სახლებში, სანტა კლაუსს, რომელიც თითქოსდა ბავშვებს საჩუქრებს სჩუქნის. განსაკუთრებით საახალწლო ზეიმის დროს არსებული ფინასური ფლანგველობა, პირადი ცხოვრების წესების დაუცველობა, ალკოჰოლური სასმელის მოხმარება და ა.შ. რომლებიც ისლამის თანახმად კონკრეტულად აკრძალული და მიუღებელი საქციელია.

[1] ბუხარი, ლიბასი, 64; იბნი მაჯე, მენასიქი, 61

[2] მუსლიმი, ტაჰარეთი, 54

[3] ბუხარი, ლიბასი, 70

Question 43

რა ადგილია უკავია ისლამში მადლმოსილი დღეებისა და ღამეების აღნიშვნას?

Accepted Answer

ისლამის თანახმად, დრო ერთ – ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სიკეთეა, რომელიც ღმერთმა მიჰმადლა თავის მონა-მსახურებს. რადგან შეუძლებელია დაკარგული დროის უკან დაბრუნება ან ანაზღაურება. ამიტომ, მუსლიმი ვალდებულია მაქსიმალურად გამოიყენოს ეს სიკეთე ალლაჰის კმაყოფილების მოპოვებისთვის. ამ თვალსაზრისით სწორად გამოყენებული ყოველი წამი სიკეთეა. ამასთან, ალლაჰისა და მისი შუამავალის მხრიდან დადგენილი გარკვეული დროები არსებობს, რომლებიც სხვა დროსთან შედარებით უფრო მადლიანია. მაგალითად, რამადანის[1] თვე, რომელშიც ყურანი ზემოევლინა და ყადირის[2] ღამე, რომელიც ათას თვეზე უკეთესია. როცა გამთენიისას ყურანი იკითხება, ანგელოზებიც კი ამოწმებენ ამას[3], ამიტომ ეს დრო ყოვლად მნიშვნელოვანი და ნაყოფიერია. ისრა და მი’რაჯი ყურანში მოხსენიებული დალოცვილი ღამეა.[4]

ისლამში ზოგიერთი მადლმოსილი დრო შუამავალმა (ს.ა.ს.) ჰადისიბით გვამცნო. არაფა ერთ-ერთი ყველაზე მადლმოსილებით აღსავსე დღეა[5]. პარასკევს, არის ვედრების აღვლენის საათი, როდესაც ვედრება შეწყნარებულ იქნება[6]. როგორც ზოგიერთი ჰადისიდან ვიგებთ, შუამავალმა (ს.ა.ს.) ზოგიერთი მადლმოსილი დღისა და ღამის ღვთისმსახურებაში გატარება გვირჩია.[7] არსებობს სუსტი და ზოგიერთი შეთხზული ჰადისიც კი, რეღაიბისა და ბერათის ღამის შესახებ.[8] ზოგიერთმა სწავლულმა ვედრება, არასავალდებულო ლოცვა, ზიქრი, ქველმოქმედება და ა.შ. მსგავსი სიკეთისა და სიქველის გამო ნება დართეს ამ ღამეების ღვთიმსახურებაში გატარებას. მიუხედავად იმისა, რომ არ არის ნახსენები სპეციალური ლოცვა ან ღვთისმსახურების ფორმა, რომელიც დაკავშირებულია ასეთ დღეებსა და ღამეებთან, თუმცა შესაძლებელია მსგავსი ღვთისმსახურებების აღსრულება, როგორიცაა, ნაფილე, თეჰეჯჯუდის ან გარონიებული ლოცვის აღსრულება. თუ მუსლიმები მსგავსი შეგრძნებით ავსებენ მეჩეთებს, შეევედრებიან გამჩენს, აღასრულებენ ლოცვებს, მიესალმებიან ერთმანეთს, დაეხმარებიან გაჭირვებულებს და ა.შ. ეს მნიშვნელოვნად ხელს შეუწყობს ისეთი მიზნების განხორციელებას, როგორიცაა ერთიანობა და სოლიდარობა.

ამრიგად, მართალია, მსგავსი დროები არ იყო ბედნიერების ეპოქაში, თუმცა მან თავისი ადგილი დაიკავა ისლამურ კულტურაში და საუკუნეების განმავლობაში მიიპყრო მუსლიმების ყურადღება. ამას იმდენად ფესვი აქვს გადგმული მუსლიმთა სხვადასხვა ნაწილში, რომ სხვადასხვა სახის კერძებით უმასპინძლდებიან მეზობელსა თუ ღარიბებს. მიზანშეწონილად მიჩნეულია ამ ღამეებში მიტევების შეთხოვა, ვედრების აღვლენა, ყურანის წაკითხვა და გარონებული ან ნაფილე ლოცვების შესრულება.

ასევე ზოგიერთ დღეებში მარხვა მუსთეჰაბია (მოსაწონი), რადგან ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) გვამცნობს:

اإذَِا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنَْشَعْبَانَ فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا نَهَارَهَا فَإاِنَّ اللهََّ يَنْزِلُ فِيهَا لغُِرُوبِ الشَّمْسِ اإلَِى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَيَقُولُ األَا مِنْ مُسْتَغْفِرٍ ليِ فَاأغْفِرَ لَهُ أالَا مُسْتَرْزِقٌ فَاأرْزُقَهُ األَا مُبْتَلًى فَاأعَافِيَهُ األَا كَذَا األَا كَذَا حَتَّى يَطْلعَُ الْفَجْرُ

„შა’ბანის თვის ნახევარში ანუ მეთხუთმეტე ღამე (ბარათი) ღვთისმსახურებაში გაატარეთ, ხოლო დღისით იმარხეთ. რადგან უზენაესი ალლაჰი მზის ჩასვლასთან ერთად უმდაბლეს ზეცას გადმოხედავს და ბრძანებს, განა არ არის ვინმე, ვისაც მიტევება სურს, რომ ვაპატიო, განა არ არის ვინმე, ვისაც სარჩოს სურს, რომ მივმადლო, განა არ არის ვინმე, ვისაც სიავე დაატყდა და მოვაცილო, განა არ არის, განა არ არის რაიმეს მთხოვნელი?!“[9] ამის მიხედვით მსგავსი დღეებისა და ღამეების აღნიშვნა ბიდ’ა ჰასენედ მიჩნევა შესაძლებელია.

[1] იხ. ბაყარა, 2/185; ნესაი, სიამი, 5; ბუხარი, იმანი, 28

[2] ყადირი, 97/3; ბუხარი, იმანი, 25

[3] ისრა, 17/78

[4] ისრა, 17/1; დუჰანი, 44/3

[5] იბნი მაჯე, მენასიქი, 56; მუვატტა, ჰაჯი, 81

[6] მუსლიმი, ჯუმ’ა, 13

[7] თირმიზი, სავმი, 39

[8] იბნი მაჯე, იყამეთუს-სალავათი, 191; იბნულ-ჯევზი, ელ-მევზუათი, II, 124

[9] იბნი მაჯე, იყამე, 191

Question 44

გარდაცვლილთათვის 7, 40 და 52 დღის დუა (ვედრება), მევლუდი და ა.შ. არსებობს თუ არა მსგავსი ცერემონიები და რა არის ამის რელიგიური საფუძველი?

Accepted Answer

არ არსებობს რელიგიური საფუძველი ისეთი ქმედებებისა, როგორიცაა ადამიანის გარდაცვალების მე -7, მე -40 და 52-ე დღეები და ამ დროს სპეციალური ცერემონიის ჩატარების შესახებ. გარდაცვლილი მუსლიმის წესისამებრ განბანვა, სუდარათი შემოსვა და დასაფლავება სავალდებულოა. ამის გარდა, არაფერია სავალდებულო. თუმცა ამასთან, გარდაცვლილი მორწმუნის სულისთვის სხვადახხვა სიქველე და ვედრების აღვლენა დაშვებულია.

عَنْ عَائشَِةَ رَضِيَ اللهَُّ عَنْهَا:أانَّ رَجُلًا قَالَ للِنَّبِيِّ صَلىَّ اللهَُّ عَلَيْهِ وَسَلمََّ اإنَِّ أامِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا وَاأرَاهَا لَوْ تَكَلمََّتْ تَصَدَّقَتْ اأفَاأتَصَدَُّقُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ تَصَدَّقْ عَنْهَا

აიშას (რ.ა.) გადმოცემის თანახმად, ერთ-ერთმა კაცმა შუამავალს (ს.ა.ს.) ჰკითხა: „დედაჩემი მოულოდნელად გარდაიცვალა. ვფიქრობ, რომ ლაპარაკი შესძლებოდა, მოწყალების გაღებას ინებებდა. თუ მე ახლა მისი სახელით ქველმოქმედებას გავსცემ, მადლი მასთან მიაღწევს? შუამავალმა (ს.ა.ს.) უპასუხა: „დიახ, მიაღწევს. მისი სულისთვის სიქველე ჰქმენ.“[1] ამიტომაც ყველა მუსლიმმა გარდაცვლილისთვის იმის მაგიერ, რომ რაღაც დღეები დაიდგინონ, ყოველთვის მათთვის გამჩენს მიტევება უნდა სთხოვონ, ღვთის სიტყვა - ყურანი იკითხონ და სიქველე, სიკეთე ჰქმნან.

ისლამური გეოგრაფიის ზოგიერთ ადგილებში, შუამავალის (ს.ა.ს.) საუკუნეების შემდეგ, მისი დაბადების „მევლუდის“ აღნიშვნა დაიწყო. „მევლუდით“ მუსლიმები გამოხატავენ მისადმი სიყვარულსა და ერთგულებას, „სალათუსსელამს“ უძღვნიან მას. ისტორიის განმავლობაში მუსლიმ სწავლულებს შორის მიმდინარეობდა კამათი მევლუდის ცერემონიალების, მევლუდის კითხვისა და კითხვების კანონიერების შესახებ. შემსედდინ იბნულ-ჯეზერის, იბნი ჰაჯერ ელ-ასყალანის, იბნი ჯაჰერ ელ-ჰეითემისა და ჯელალედდინ ეს-სუიუტის მსგავს სწავლულთ შუამავალის (ს.ა.ს.) დაბადების დღით გამოწვეული სიხარული, მისი (ს.ა.ს.) დაბადების დღისადმი გაჭირვებულებზე დახმარება, მისდამი მიძღვნილი ლექსები, ამ დღისთვის კოხტად გამოწყობით სიხარულის გამოხატვა კარგ ქმედებათ ჩაუთვლით; ამიტომ, შუამავალის (ს.ა.ს.) დაბადებისადმი მიძღვნილი ცერემონია ბიდ’ა ჰასენედ ჩაუთვლიათ; ისინი დასძენენ, რომ ხალხში არსებული ქცევები, რომლებიც მიუღებელია, თავიდან უნდა იქნას აცილებული.[2]

მალიქის მიმდინარეობის სწავლულთ იბნულ ჰაჯ ელ-აბდერის, იბნი თეიმიესა და მუჰამმედ აბდუს მსგავს თანამედროვე სწავლულთ მევლუდი აუკრძალავთ. მათ ამგვარ მოსაზრებაში დიდ როლს ასრულებს თავიანთი დროის მევლუდის პროგრამებში არსებული უარყოფითი ქცევები. აქ მთავარია, რომ მევლუდი არ იქნას აღქმული ისე, როგორც ღვთისმსახურებად ან ღვთისმსახურების ალტერნატივად.

[1] ბუხარი, ვესაია, 19; მუსლიმი, ზექათი, 51
[2] შამი, მუჰამმედ ბ. იუსუფი, სუბუჰულ-ჰუდა, ბეირუთი, I, 439-454; ელ-ცუნდი, ალი, ნეფჰულ-ეზჰარ ფიი მევლიდილ მუჰთარ, კაერო, 1406, გვ. 
129-133

Question 45

როგორია ისლამის შეხედულება იმის თაობაზე, შეასრულოს თუ არა მუსლიმმა თავისი მოქალაქეობრივი ვალდებულებები იმ სახელმწიფოში, სადაც ისლამური დებულებები არ არსებობს?

Accepted Answer

მუსლიმ ადამიანს აქვს უფლება იცხოვროს იქ, სადაც მას შეუძლია დაიცვას თავისი სიცოცხლე და რწმენა. მას შეუძლია დასახლდეს მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში განათლების, ხელფასის, ოფიციალური მოვალეობის, ისლამური დეკლარაციის ან რაიმე სხვა მიზეზების გამო. ეს ადგილი შეიძლება იყოს იმ სახელმწიფოს ტერიტორია, სადაც ისლამის კანონები არ მოქმედებს. სინამდვილეში, მრავალი სხვა მუსლიმისგან განსხვავებით, ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) თავის ბიძას - აბბასს ნება დართო მექაში დარჩენილიყო, რადგან მას შეეძლო იქ რელიგიური ნორმების შესაბამისად ეცხოვრა.[1] ასევე;

لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنيَِّةٌ وَاإذَِا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا

„(მექას) გათავისუფლების შემდგომ აღარ არსებობს ჰიჯრეთი (ემიგრაცია, გადასახლება), მხოლოდ ღვთის გზაზე ბრძოლა და განზრახვა გაგრძელდება. მაშ, უმალ შეუერთდით, როცა გიხმონ საბრძოლველად!“[2] ამგვარად, მან აღნიშნა, რომ მიგრაციის ვალდებულება გარკვეულ პირობებსა და პროცესებს უკავშირდება.[3]

თუ მის ტერიტორიაზე სახელმწიფო მუსლიმს მოქალაქეობის უფლებას მისცემს, მუსლიმი, რომელიც ამას მიიღებს, ვალდებულია შეასრულოს მოქალაქეობრივი მოვალეობები, როგორიცაა გადასახადების გადახდა, სამხედრო სამსახურის შესრულება, უსაფრთხოებისა და წესრიგის დაცვაში მონაწილეობა და კანონის დაურღვევლობა. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, იგი არ ითვალისწინებს ისეთ მოთხოვნებს, რომლებიც ისლამის პრინციპებსა და კანონის წესებს ეწინააღმდეგება.

თუ „დარულ ისლამის“ გარეთ მცხოვრები მუსლიმი განიცდის რელიგიურ ზეწოლას და საფრთხის ქვეშ გრძნობს სიცოცხლისა და ქონების უსაფრთხოებას, ის ადგილს ტოვებს და მუსლიმთა შორის მიგრირდება. სწავლულთა უმრავლესობის აზრით, ეს ჰიჯრა სავალდებულოა მათთვის, ვისაც შეუძლია და აქვს საშუალება.

انَِّ الذَّٖينَ امَٰنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا باِمَْوَالهِِمْ وَاَنْفُسِهِمْ فٖي سَبٖيلِ اللهِّٰ وَالذَّٖينَ اوَٰوْا وَنَصَرُٓوا اوُۣلئِٰٓكَ بَعْضُهُمْ اَوْليَِٓاءُ بَعْضٍۜ وَالذَّٖينَ امَٰنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنَْشَيْءٍ حَتىّٰ يُهَاجِرُواۚ وَانِِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدّٖينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ الَِّا عَلىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْوَبَيْنَهُمْ مٖيثَاقٌۜ وَاللهُّٰ بمَِا تَعْمَلوُنَ بَصٖيرٌ

„უეჭველად, რომელთაც ირწმუნეს, გადასახლდნენ და იბრძოლეს ალლაჰის გზაზე თავიანთი ქონებითა და თავიანთი სულით; და რომელთაც შეიფარეს და დაეხმარნენ მათ, ესენი არიან მეგობრები ერთმანეთისა. და რომელთაც ირწმუნეს და არ გადასახლებულან, მოვალენი არ ხართ დაიცვათ, ვიდრე არ გადასახლდებიან. ხოლო, თუ სარწმუნოების გამო დახმარება გთხოვონ, ვალდებული ხართ დაეხმაროთ, გარდა იმ ხალხის წინააღმდეგ, ვისთანაც შეთანხმება გაქვთ დადებული. რამეთუ ალლაჰი ხედავს, რასაც სჩადიხართ თქვენ!“[4]

انَِّ الذَّٖينَ تَوَفيّٰهُمُ الْمَلئِٰٓكَةُ ظَالمِٖٓي اَنْفُسِهِمْ قَالوُا فٖيمَ كُنْتُمْۜ قَالوُا كُنَّامُسْتَضْعَفٖينَ فِي الْارَْضِۜ قَالوُٓا اَلَمْ تَكُنْ اَرْضُ اللهِّٰ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فٖيهَاۜ فَاوُۣلئِٰٓكَ مَاأوْٰيهُمْ جَهَنَّمُۜ وَسَٓاءَتْ مَصٖيراًۙ. الَِّا الْمُسْتَضْعَفٖينَ مِنَ  .الرِّجَالِ وَالنِّسَٓاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطٖيعُونَ حٖيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبٖيلاً  فَاوُۣلئِٰٓكَ عَسَى اللهُّٰ اَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْۜ وَكَانَ اللهُّٰ عَفُواًّ غَفُوراً. وَمَنْ يُهَاجِرْ فٖي سَبٖيلِ اللهِّٰ يَجِدْ فِي الْارَْضِ مُرَاغَماً كَثٖيراً وَسَعَةًۜ وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهٖ مُهَاجِراً الِىَ اللهِّٰ وَرَسُولهِٖ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْوَقَعَ اَجْرُهُ عَلَى اللهِّٰۜ وَكَانَ اللهُّٰ غَفُوراً رَحٖيماً

„უეჭველად, როცა ანგელოზებმა მიიბარეს ისინი, რომელნიც საკუთარ თავს ვნებდნენ, შეეკითხნენ: რითი იყავით დაკავებული? მიუგეს: უძლურნი ვიყავით მიწაზე! უთხრეს: განა არ იყო ალლაჰის მიწა იმდენად ვრცელი, რომ სხვაგან გადასახლებულიყავით? აი ისინი, რომელთა თავშესაფარი ჯოჯოხეთია. და რა საძაგელი თავშესაფარია?! გარდა უძლური კაცებისა, ქალებისა და ბავშვებისა, რომელთაც არ ძალუძთ იღონონ რამე და არცა შეუძლიათ გზას დაადგნენ, ეგების მიუტევოს ალლაჰმა მაგათ; ალლაჰი ხომ შემნდობია, შემწყნარებელია! და ვინც გადასახლდება ალლაჰის გზაზე, ის იპოვის დედამიწაზე აუარებელ გადასასახლებელ ადგილსა და სარჩოს. და ვინც გაემგზავრება ალლაჰისა და მისი შუამავლის (ს.ა.ს.) გულისათვის და თავის სახლს მიატოვებს, შემდგომ კი მას ეწიოს სიკვდილი, საზღაური მისი ალლაჰზეა. ალლაჰი ხომ შემწყნარებელია, მწყალობელია!“[5]

لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ - ثَلَاثًا - وَلَا تَنْقَطِعُ التَّوْبَةُ حَتَّى تَطْلعَُ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبهَِا

„ჰიჯრეთი იარსებებს იქამდე, ვიდრე მონანიების კარები იქნება ღია. ხოლო მონანიების კარები არ დაიხურება იქამდე, ვიდრე მზე დასავლეთიდან არ ამოვა“.[6]

لَا تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ مَا قُوتلَِ الْكُفَّارُ

„ჰიჯრეთი იარსებებს იქამდე, ვიდრე ურწმუნოებთან ბრძოლა გაგრძელდება“.[7] ამ განაჩენის მთავარ საფუძველს ეს ჰადისები წარმოადგენს. ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) გვაფრთხილებს:

اأناَ بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ مُسْلِمٍ يُقِيمُ بَيْنَ أاظْهُرِ الْمُشْرِكِينَ

„მე ვარ იმ მუსლიმიდან შორს, რომელიც დასახლდა და მკვიდრობს პოლითეისტებს შორის“.[8]

لَا تُسَاكِنُوا الْمُشْرِكِينَ وَلَا تُجَامِعُوهُمْ فَمَنْ سَاكَنَهُمْ أاوْجَامَعَهُمْ فَهُوَ مِثْلهُُمْ

„არ დასახლდეთ პოლითეისტებთან ერთად, არ აირ-დაირიოთ მათში, რადგან, ვინც მათთან დასახლდება ან მათში აირ-დაირევა, მათი მსგავსია“.[9] ეს სიტყვები ეხება იმ მუსლიმებს, რომლებსაც ავიწროებენ და ამ შემთხვევაში ეს ჰადისი მიუთითებს იმას, რომ აკრძალულია იქ ცხოვრება, სადაც არამუსლიმები მუსლიმებზე დომინირებენ.[10]

ამ შემთხვევაში, მუსლიმ ინდივიდს შეუძლია იცხოვროს იქ, სადაც ისურვებს და იმ სახელმწიფოს მოქალაქე გახდება, იმ პირობით, რომ იგი შეძლებს რელიგიურად იცხოვროს, დაცული იყოს მისი სიცოცხლისა და ქონების უსაფრთხოება და არ ჰქონდეს შიში საკუთარი რაობისა და მომავალი თაობის დაცვაზე. შეასრულებს თავის სამოქალაქო მოვალეობებს, ვიდრე ისლამს არ შეეწინააღმდეგება. მაგრამ თუ დაეკისრება ისეთი რამ, რაც ისლამთან მიმართებაში წინააღმდეგობაში მოდის, მაშინ ყოველმხრივ ეცდება „რწმენისა და სინდისის თავისუფლების“ პრინციპის გამოყენებით, ცოდვის ჩადენას განუდგეს. თუ იგი ამ მიმართულებითაც ზეწოლას განიცდის და სიტუაციის გამოსწორების ძალა არ შესწევს, ამ სიტუაციაში შეუძლია მიგრაციის ვარიანტი გამოიყენოს.

[1] შაფი’ი, ელ-უმმი, 1321-1326, IV, 84

[2] არიმი, სიერი, 69; თირმიზი, სიერი, 33

[3] იბნი ყუდამე, ელ-მუღნი, X, 513; ოზელი, აჰმედი, `ჰიჯრეთი~, ისლამის ანციკლოპედია, XVII, 464

[4] ენფალი, 8/72

[5] ნისა, 4/97-100

[6] დარიმი, სიერი, 70

[7] ნესაი, ბეი’ათი, 15

[8] ებუ დავუდი, ჯიჰადი, 105; თირმიზი, სიერი, 42

[9] თირმიზი, სიერი, 42

[10] იბნულ-ყაიმი, ზადულ-მე’ადი, II, 70; ოზელი, აჰმედი, `ჰიჯრეთი~, ისლამის ანციკლოპედია, XVII, 464

Question 46

ზოგიერთები ამბობენ: „აკრძალულია ურწმუნოებთან მეგობრობა და კოლონიურ ძალებთან დიალოგის დამყარება. მათ მხოლოდ უნდა ებრძოლო“. ნუთუ ეს ყველაფერი სიმართლეა?

Accepted Answer

მეგობრობაში ნაგულისხმევია სიყვარულის გამოხატვა, მაღალი ნდობის გამოჩენა, მათდამი გულწრფელობა, მათი არჩევა მაგიერ მუსლიმისა. ამ გაგებით, ურწმუნოებთან მეგობრობის დამყარება არ შეიძლება, რომელსაც რამდენიმე აიათი ხაზგასმით აღნიშნავს:

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرٖينَ اَوْليَِٓاءَ مِنْ دُونِالْمُؤْمِنٖينَۜ اَتُرٖيدُونَ اَنْ تَجْعَلوُا للِهِّٰ عَلَيْكُمْ سُلْطَاناً مُبٖيناً

„ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! არ აიყვანოთ მეგობრებად ურწმუნონი, მორწმუნენის მაგივრად. განა გინდათ ცხადი სამხილი მისცეთ ალლაჰს თქვენ წინააღმდეგ?!“[1]

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارٰٓى اَوْليَِٓاءَۢ بَعْضُهُمْ اَوْليَِٓاءُ بَعْضٍۜ وَمَنْ يَتَوَلهَُّمْ مِنْكُمْ فَاِنهَُّ مِنْهُمْۜ انَِّ اللهَّٰ لَا يَهْدِيالْقَوْمَ الظَّالمِٖينَ

“ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! იუდეველნი და ქრისტიანნი არ აიყვანოთ მეგობრებად. ისინი მხოლოდ ერთმანეთის მეგობრები არიან. და რომელი თქვენგანიც გადაიხრება მათკენ, უეჭველად, ის იმათგანია. უეჭველად, ალლაჰი ჭეშმარიტ გზას არ დაადგენს ცოდვილ ხალხს!“[2]

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُوا لَا تَتَّخِذُوا الذَّٖينَ اتخََّذُوا دٖينَكُمْ هُزُواً وَلَعِباً مِنَ الذَّٖينَ اوُۭتوُا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ اَوْليَِٓاءَۚ وَاتقَُّوا اللهَّٰانِْ كُنْتُمْ مُؤْمِنٖينَ

„ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! მეგობრად არ აირჩიოთ, რომელთაც თქვენი რწმენა მასხრად და აბუჩად აუგდიათ, იმათგან, ვისაც თქვენ უწინ მიეცა წიგნი, და არცა ურწმუნონი, და გეშინოდეთ ალლაჰისა, თუ ხართ მორწმუნენი თქვენ!“[3]

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُوا لَا تَتَّخِذُٓوا ابَٰٓاءَكُمْ وَاخِْوَانَكُمْ اَوْليَِٓاءَ انِِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْاٖيمَانِۜ وَمَنْ يَتَوَلهَُّمْ مِنْكُمْ فَاوُۣلئِٰٓكَ هُمُالظَّالمُِونَ

„ჰეი, თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! არ გაიხადოთ თქვენი მამები და არც თქვენი ძმები მეგობრებად, თუ მათ ურწმუნოება ურჩევნიათ რწმენას. და რომელი თქვენგანიც მეგობრად დაიდგენს მათ, სწორედ, რომ ისინი არიან უსამართლონი“.[3]

თუმცა, ამ კონტექსტში ვერ განიხილება მათთან მეზობლად ყოფნა და თანაცხოვრების წესების შესაბამისად, კარგი ურთიერთობების დამყარება, ურთიერთგაცვლა და დახმარება. ეს ლეგიტიმურია. ლეგიტიმურობის მიღმაც კი აუცილებელია, რადგან ყურანისა და სუნნეთის მიერ კაცობრიობისთვის შემოთავაზებული „ცხოვრება“ მუსლიმების ზნეობრივი ღირებულებებით ამ კარგი ურთიერთობების საფუძველზე უნდა დამყარდეს, რომელიც დროთა განმავლობაში ყველა ჩარაზულ კარს გახსნის.
მრავალ აიათში შემდეგს გვამცნობს;

فَاِنِ اعْتَزَلوُكُمْ فَلَمْ يُقَاتلِوُكُمْ وَاَلْقَوْا الَِيْكُمُ السَّلَمَۙ فَمَا جَعَلَ اللهُّٰلَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبٖيلاً

„...თუ გაგეცალონ და არ გეომონ და მშვიდობა შემოგთავაზონ, მაშინ მათ წინააღმდეგ ალლაჰი გზას არ გაგიმართავთ თქვენ!“[4]

مِنْ اَجْلِ ذٰلكَِۚ كَتَبْنَا عَلىٰ بَنٖٓي اسِْرَٓائٖلَ اَنهَُّ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بغَِيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِي الْارَْضِ فَكَانَمََّا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖيـعاًۜ وَمَنْاَحْيَاهَا فَكَانَمََّٓا اَحْيَا النَّاسَ جَمٖيعاًۜ

„ამისთვის დავუწერეთ ისრაილის შვილთ, რომ ვინც მოჰკლას ადამიანი არა ადამიანის წილ და არა ქვეყანაზე უკეთურობის გასაწმენდად, თითქოსდა მთელი ხალხი ამოეწყვიტოს. და ვინც ადამიანს სიცოცხლეს შეუნარჩუნებს, თითქოსდა მთელი ხალხისთვის შეენარჩუნებინოს სიცოცხლე...“[5]

وَانِْ جَنَحُوا للِسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكلَّْ عَلَى اللهِّٰۜ

„და თუ მშვიდობისკენ გადაიხრებიან, მაშ, მისკენ გადაიხარე შენც და მიენდე ალლაჰს...“[6]

وَلَا تُجَادِلوُٓا اَهْلَ الْكِتَابِ الَِّا باِلتَّٖي هِيَ اَحْسَنُۗ الَِّا الذَّٖينَظَلَمُوا مِنْهُمْ

„თუ ეკამათებით წიგნის ხალხს, მხოლოდ საუკეთესო გზით. ეს არ ეხება მათგან იმათ, ვინც უსამართლოდ იქცევა...“[7]

لَا يَنْهٰيكُمُ اللهُّٰ عَنِ الذَّٖينَ لَمْ يُقَاتلِوُكُمْ فِي الدّٖينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ اَنْ تَـبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُٓوا الَِيْهِمْۜ انَِّ اللهَّٰ يُحِبُّ الْمُقْسِطٖينَ. انِمََّا يَنْهٰيكُمُ اللهُّٰ عَنِ الذَّٖينَ قَاتَلوُكُمْ فِي  الدّٖينِ وَاَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلىٰٓ اخِْرَاجِكُمْ اَنْ تَوَلوَّْهُمْۚ وَمَنْ يَتَوَلهَُّمْ فَاوُۣلئِٰٓكَ هُمُ الظَّالمُِونَ

„არ გიკრძალავს თქვენ ალლაჰი იმათ მიმართ, რომელნიც არ შეგბრძოლებიან რწმენის თაობაზე და არ გაუძევებიხართ საკუთარი სახლებიდან, რომ უქმნათ სიკეთე და მოეპყროთ სამართლიანად. უეჭველად, ალლაჰს უყვარს სამართლიანები. მაგრამ გიკრძალავს ალლაჰი იმათ დაუმეგობრდეთ, რომელთაც შეგებრძოლნენ რწმენის თაობაზე, გაგაძევეს საკუთარი სახლებიდან და მხარში ამოუდგნენ თქვენს დევნაში. ხოლო, ვინც მათ დაუმეგობრდება, სწორედ, ისინი არიან ცოდვილნი!“[8]

ზემოთ მოყვანილი აიათებიდან ჩანს, რომ კომუნიკაციურ ურთიერთობებში, მშვიდობიანი თანაცხოვრებისთვის პრინციპული დამოკიდებულებაა. ეს არის ზოგადი პრინციპი, თუმცა იგი ასევე ებრძვის მათ, ვინც მტრულად არის განწყობილი მუსლიმთა რწმენისა და არსებობის მიმართ.

وَقَاتلِوُهُمْ حَتىّٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدّٖينُ للِهِّٰۜ

„და ეომეთ (შეებრძოლეთ), სანამ არ მოისპობა საცდური (ცდუნება-გზასაცდენობა) და არ დამკვიდრდება (გამტკიცდება) სარწმუნოება ალლაჰისა.“[9]

„და ეომეთ (შეებრძოლეთ), სანამ არ მოისპობა საცდური (ცდუნება-გზასაცდენობა) და არ იქნება სარწმუნოება მთლიანად ალლაჰისა. ხოლო თუ შეწყვეტენ ისინი, უეჭველად, ალლაჰი ხედავს, რასაც სჩადიან“.[10]

ზემოთ მოცემული აიათები მიუთითებს იმაზე, რომ, საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლოა წინა პლანზე წამოვიდეს ომი, რომელიც ამ ბრძოლის ყველაზე მძიმე ფორმაა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ომი არის ბოლო ვარიანტი და მიზნად მუსლიმთა არსებობის შენარჩუნებას ისახავს. ამ მიზეზით, ისლამის მთავარი წყაროები არ მიიჩნევს მიზანშეწონილად მხოლოდ კონჟექტურული და ამქვეყნიური სარგებლისთვის ურთიერთობების გამწვავებას. ლეგიტიმურად დაუსაბუთებელი ომები დაგმობილია, ანუ სადაც მუსლიმთა არსებობის დაცვა არ ფიგურირებს.[11] მუსლიმი სწავლულები[12], რომელთაც პრინციპად აქვთ დადგენილი, რომ ადამიანი ბუნებით უდანაშაულოა და შესაბამისად, მისი სიცოცხლის ხელყოფა აკრძალულია, აღნიშნავენ, რომ ომი არსებითად კარგი ფენომენი არ არის,[13] რადგან ეს იწვევს ცოცხალი არსებების, დასახლებებისა და გარემოს განადგურებას. სწორედ ამიტომ, ომი წინა პლანზე არასდროს დადგება, სანამ შესაძლებელია მშვიდობიანად და თავისუფლად ცხოვრება. როგორც ცნობილია, ყურანი იუდეველებს და 
ქრისტიანებს „ეჰლი ქითაბად“ (წიგნის ხალხი) მოიხსენიებს. აიათებში ეს ფრაზეოლოგია ოცდათერთმეტჯერ მეორდება, ამასთან, „ეჰლიზიქირი, ეჰლიინჯილი, იეჰუდი და ნასარა“ გამონათქვამებითაც იგივე ხალხი არის ნახსენები. დღეს არსებული იუდეველები და ქრისტიანები წიგნის ხალხად ითვლებიან, რადგან დღევანდელი იუდეველებისა და ქრისტიანების წიგნები - ძველი და ახალი აღთქმის ტექსტები იგივეა, რაც ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) დროს, როცა მას (ს.ა.ს.) მათ შესახებ აიათები ზემოევლინა, მათი მრწამსიც და ღვთისმსახურებაც იგივე იყო და მუსლიმებთან დამოკიდებულებაც იგივე, რაც მაშინ. ამიტომ, ყურანისა და სუნნეთის დებულებები, წიგნის ხალხთან დაკავშირებით, დღესაც ისევე მოქმედებს, როგორც მაშინ.

როდესაც საქმე ეხება საზოგადოებაში წიგნის ხალხთან ცხოვრებას, შეგიძლიათ იხილოთ შემდეგ აიათებში ის პარამეტრები, თუ როგორ უნდა განვითარდეს მათთან ურთიერთობის სტილი:

قُلْ يَٓا اَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا الِىٰ كَلِمَةٍ سَوَٓاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ اَلَّا نَعْبُدَ الَِّا اللهَّٰ وَلَا نشُْرِكَ بهَِٖشَيْأـاً وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً اَرْبَاباً مِنْ دُونِ اللهِّٰۜ فَاِنْ تَوَلوَّْا فَقُولوُا اشْهَدُوا باِنَاَّ مُسْلِمُونَ

„უთხარი (ო,მუჰამმედ!): ჰეი, ღვთიური წიგნის ხალხო! მოდით ერთ სიტყვაზე, საერთოზე თქვენთვის და ჩვენთვის, რომ არ ვცეთ თაყვანი არავის, გარდა ალლაჰისა, და არ გავუჩინოთ მას თანაზიარი, და არ დავიდგინოთ რომელიმე ჩვენგანმა ღმერთებად, მაგიერ ალლაჰისა. და თუ სახეს იბრუნებენ, უთხარი მათ: „დაამოწმეთ (მოწმე იყავით), რომ ჩვენ მუსლიმნი ვართ.“[14];

وَلَا تُجَادِلوُٓا اَهْلَ الْكِتَابِ الَِّا باِلتَّٖي هِيَ اَحْسَنُۗ الَِّا الذَّٖينَ  ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَقُولوُٓا امَٰنَّا باِلـَّذٖٓي انُْزِلَ الَِيْنَا وَانُْزِلَ الَِيْكُمْ وَالِهُٰنَاوَالِهُٰكُمْ وَاحِدٌ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

„თუ ეკამათებით წიგნის ხალხს, მხოლოდ საუკეთესო გზით. ეს არ ეხება მათგან იმათ, ვინც უსამართლოდ იქცევა. უთხარით: „ჩვენ ვირწმუნეთ ის, რაც ზეგარდმოგვევლინა, და ის რაც თქვენ გარდმოგევლინათ. ჩვენი და თქვენი ღმერთი ერთია, და ვმორჩილებთ მხოლოდ მას!“[15];

وَاَنْزَلـْنَٓا الَِيْكَ الْكِتَابَ باِلْحَقِّ مُصَدِّقاً لمَِا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بمَِٓا اَنْزَلَ اللهُّٰ وَلَا تَتَّبِعْ اَهْوَٓاءَهُمْ عَمَّا جَٓاءَكَ مِنَ الْحَقِّۜ لكُِلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاًۜ وَلَوَْشَٓاءَ اللهُّٰ لَجَعَلَكُمْ امَُّةً وَاحِدَةً وَلكِٰنْ ليَِبْلوَُكُمْ فٖي مَٓا اتٰيٰكُمْ فَاسْتَبِقُوا  الْخَيْرَاتِۜ الِىَ اللهِّٰ مَرْجِعُكُمْ جَمٖيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بمَِا كُنْتُمْ فٖيهِ تَخْتَلِفُونَۙ

„და ჩვენ შენდა გარდმოვავლინეთ წიგნი ჭეშმარიტებით, დასტურად იმისა, რაც მასზე უწინ იყო წიგნში, და დამცველად მისდა. მაშ, განსაჯე მათ შორის იმის მიხედვით, რაც ზემოავლინა ალლაჰმა, არ განუდგე შენზე ბოძებულ ჭეშმარიტებას და არ აჰყვე მათ სურვილებს. თითოეულ თქვენგანს ჩვენ დავუდგინეთ კანონი და გზა. და რომ ენება ალლაჰს, ერთ თემად გქმნიდათ თქვენ. მაგრამ (დაგყოთ) იმისთვის რომ გამოეცადეთ იმით, რაც გიბოძათ. მაშ, შეეჯიბრეთ ერთმანეთს კეთილი საქმეების კეთებაში. ყველანი ალლაჰთან მიბრუნდებით და იგი გაცნობებს იმას, რაზეც გქონდათ უთანხმოება.“[16];

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُوا لَا تَتَّخِذُوا الذَّٖينَ اتخََّذُوا دٖينَكُمْ هُزُواً وَلَعِباً مِنَ الذَّٖينَ اوُۭتوُا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ اَوْليَِٓاءَۚ وَاتقَُّوا اللهَّٰ انِْ كُنْتُمْ مُؤْمِنٖينَ

„ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! მეგობრად არ აირჩიოთ, რომელთაც თქვენი რწმენა მასხრად და აბუჩად აუგდიათ, იმათგან, ვისაც თქვენ უწინ მიეცა წიგნი, და არცა ურწმუნონი, და გეშინოდეთ ალლაჰისა, თუ ხართ მორწმუნენი თქვენ!“[17];

اَلْيَوْمَ احُِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُۜ وَطَعَامُ الذَّٖينَ اوُۭتوُا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْۖ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْۘ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الذَّٖينَ اوُ۫توُا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ اذَِٓا اتَٰيْتُمُوهُنَّ اجُُورَهُنَّ مُحْصِنٖينَ غَيْرَ مُسَافِحٖينَ وَلَا مُتَّخِذٖٓي اَخْدَانٍۜ وَمَنْ يَكْفُرْ باِلْاٖيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلهُُۘ وَهُوَ فِي الْاخِٰرَةِ مِنَ الْخَاسِرٖينَ۟

„დღეიდან თქვენთვის საკვებად ნებადართულია ყველაფერი, რაც რამ კარგი და სუფთაა. ნებადართული გაქვთ იმათი საჭმელიც, ვისაც ებოძათ ღვთიური წიგნი, ასევე, მათაც შეუძლიათ მიირთვან თქვენი საკვები. ნებადართულია თქვენთვის ცოლად მოიყვანოთ პატიოსანი და მორწმუნე ქალები, ასევე წესიერი ქალები მათგან, ვისაც თქვენზე ადრე მიეცათ ღვთიური წიგნი, და თუკი გადაუხდით ურვადს, ნება გაქვთ ცოლად შეირთოთ არა გარყვნილების მიზნით და არა საყვარლად. ვინც სარწმუნოებას უარყოფს, უკვე ფუჭია მისი საქმენი და საიქიოში წაგებულნი იქნებიან.“[18]

[1] ნისა, 4/144

[2] მაიდე, 5/51 394 მაიდე, 5/57

[3] თევბე, 9/23

[4] ნისა, 4/90

[5] მაიდე, 5/32

[6] ენფალი, 8/61

[7] ანქებუთი, 29/46

[8] მუნთეჰინე, 60/8-9

[9] ბაყარა, 2/193

[10] ენფალი, 8/39

[11] ბაყარა, 2/205; ენფალი, 8/47; ნაჰლი, 16/92; ბუხარი, ჯიჰადი, 15; მუსლიმი, იმარე, 149

[12] იბნულ-ყაიმი, აჰქამუ ეჰლიზ-ზიმმე, I, 11; იბნი რეჯები, ყევა’იდი, გვ. 338

[13] ინბი ‘აბდუსსელამი, იზზედდდინი, ყავაიდულ-აჰქამი, გვ. 44; ყასანი, ბედაი, VII, 100

[14] ალი ‘იმრანი, 3/64

[15] ანქებუთი, 29/46

[16] მაიდე, 5/48

[17] მაიდე, 5/57

[18] მაიდე, 5/5

Question 47

თუ რეჟიმი და სახელმწიფო ურწმუნოდ იქნა შერაცხული, მაშინ საჭირო არის თუ არა პროკურორის, მოსამართლის, პოლიციისა და სამხედრო პირის ურწმუნოდ შერაცხვა?

Accepted Answer

ეჰლი სუნნეთის სწავლების თანახმად, ღვთიური დებულებების შეუსრულებლობა, რეჟიმის ან სახელმწიფოს ურწმუნოდ შერაცხვისთვის, საკმარისი არ არის. ისლამის მრწამსისა და ღვთისმსახურების დებულებების უარყოფა, ისლამის ფასეულობების შეურაცხყოფა და მუსლიმთა მიმართ, მრწამსიდან გამომდინარე გამოვლენილი მტრული განწყობა, ურწმუნოდ შერაცხვას მოითხოვს.[1] ამიტომ, სახელმწიფო მმართველების, რომლებიც ისლამურ წესებს არ უარყოფენ, მაგრამ არ ახორციელებენ, ურწმუნოდ შერაცხვა არ შეიძლება. შეიძლება ითქვას, რომ მათ შესცოდეს, რადგან არ დანერგეს ცხოვრებაში, იმ ადამიანის მსგავსად, რომელიც არ ასრულებს ლოცვას, მაგრამ უწყის ლოცვის ვალდებულებას.

ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) სხვადასხვა ჰადისიდან ირკვევა, რომ ის, ვინც „ქელიმეი თევჰიდს“ წარმოთქვამს, ყიბლისკენ დადგება და ლოცვას აღასრულებს, მუსლიმთა დაკლულ ხორცს მიირთვამს, ურწმუნოდ არ შეირაცხება.[2] დიდი სიფრთხილის გამოჩენაა საჭირო ამ თვალსაზრისით, რადგან მუსლიმის ურწმუნოდ შერაცხვა უდიდესი პასუხისმგებლობაა, რადგან ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) გვამცნობს, რომ ვინც მუსლიმს „ქაფირს“ უწოდებს, თავად ურწმუნო შეიქმნება.[3] მუსლიმი სწავლულები, რომლებიც ყოველთვის გამოხატავდნენ ამ მგრძნობელობას, ამბობენ, რომ შეძლო ადამიანის ურწმუნოდ შერაცხვა, საჭიროა იცოდე მის გულში არსებული რწმენა. ამრიგად, მათ უფრო მსუბუქ შეცდომად მიიჩნიეს, ურწმუნოს მუსლიმად ჩათვლა, ვიდრე მუსლიმის ურწმუნოდ შერაცხვა. „სინამდვილეში 100 შესაძლებლობიდან 99 - ურწმუნოებას, ხოლო ერთი შესაძლებლობა მუსლიმობისკენ რომ მიანიშნებდეს, მუსლიმად მიიჩნევა“.[4]

ამ კონტექსტში, სასამართლო სისტემისა და პოლიციის წევრები ურწმუნონი არ შეიქმნებიან მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი იმ სახელმწიფოს ჩინოვნიკები არიან, რომლებიც ისლამურ მრწამსს და ღირებულებებს ღიად უარყოფენ. ამ ადამიანებს შეუძლიათ იღვაწონ იმ საზოგადოების მშვიდობისა და წესრიგისთვის, რომელშიც ცხოვრობენ. შეუძლიათ გააკეთონ ისეთი რამ, რასაც რელიგია აშკარად არ კრძალავს და მის სანაცვლოდ ხელფასი მიიღონ. მიუხედავად იმისა, რომ იუსუფის (ა.ს.) თემა სხვადასხვა ინტერპრეტაციისთვის ღიაა, იგი ეგვიპტის მეფის ხაზინადარი იყო მაშინ, როცა მეფის რწმენისა და ურწმუნოების შესახებ არაფერი ვიცით. ამასთან, ისეთი მოვალეობების შესრულება, რომლებიც ისლამს აშკარად ეწინააღმდეგება, ამ ყველაფრის მიღმაა.

وَتَعَاوَنوُا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنوُا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۖوَاتقَُّوا اللهَّٰۜ انَِّ اللهََّٰشَدٖيدُ الْعِقَابِ

„შეეწიეთ ერთმანეთს ღვთისმოსაობასა და ღვთისმოშიშობაში, მაგრამ არ შეეწიოთ ერთმანეთს ცოდვასა და მტრობაში. და გეშინოდეთ ალლაჰისა, უეჭველად, ალლაჰის საზღაური სასტიკია!“[5] ამ აიათში განმარტებულია, ამ საკითხის მიმართ, რა ძირითადი დამოკიდებულება უნდა იყოს. ასეთ შემთხვევას თუ გადაეყრება თანამდეგობის პირი, შეძლებისდაგვარად ცოდვის ჩადენას უნდა განერიდოს, მაგრამ თუ თავიდან აცილება არ შეეძლება, მაშინ სამსახურს მიატოვებს და ისეთ სხვა სამუშაოს იპოვის, რომელიც რელიგიურად ნებადართულია. თუ ესეც შეუძლებელია, მაშინ გადასახლდება იქ, სადაც თავისი მრწამსის რეალიზებას შეძლებს.

ვიდრე საკითხს დავასრულებდე, კარგი იქნება განვიხილოთ შემდეგი საკითხი, შეიძლება თუ არა იმ ადამიანის ურწმუნოდ შერაცხვა, რომელიც მრწამსთან დაკავშირებით, შეცდომას უნებლიეთ უშვებს. მუსლიმ სწავლულთა უმრავლესობის აზრით, როგორც რწმენის, ისე ღვთიმსახურების შესახებ არცოდნა, მიჩნეულია საბაბად. თუმცა, ის, რომ საბაბი დიდი ხნით გაგრძელდეს, სწორად მიჩნეული არ არის, ამიტომ ადამიანი ვალდებულია გაისარჯოს იმისთვის და სწორად ისწავლოს, თუ რა არის ურწმუნოების გამომწვევი მიზეზი.[6]

[1] ბაყარა, 2/217; ალი ‘იმრანი, 3/106; თევბე, 9/66

[2] ბუხარი, იმანი, 17; სალათი, 28; ებუ დავუდი, ჯიჰადი, 95

[3] აჰმედ ბ. ჰაბელი, მუსნედი, II, 18; ბუხარი, ეიმანი, 7; ედები, 73

[4] Gაზზალი, ელ-იყთისად ფილ-ი’თიყადი, გვ. 251; იბნი ნუჯეიმი, ელ-ბაჰრი,

V, 210; იავუზ, იუსუფ შევქი, `თექფირი~, ისლამის ენციკლოპედია, XXXX, 352

[5] მაიდე, 5/2

[6] იბნულ-ყაიმი, მედარიჯუს-სალიქინი, I, 367; ყავუზი, თექფირი, ისლამის ანციკლოპედია, XXXX, 352

Question 48

რისთვის უნდა იღწვოდეს მუსლიმი ადამიანი?

Accepted Answer

მუსლიმისთვის ძირითადი ამოცანა რწმენის განმტკიცება, საუკეთესო ზნეობით შემოსვა, საკუთარი ვნებების დამორჩილება, ისლამის დადგენილი ნორმების შესაბამისად ცხოვრებაა. რადგან;

كُلُّ امْرِئٍ بمَِا كَسَبَ رَهٖينٌ

„ყოველი ადამიანი მძევალია იმის, რაც მოიხვეჭა“.[1]

اَتَاأمُْرُونَ النَّاسَ باِلْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ وَاَنْتُمْ تَتْلوُنَ الْكِتَابَۜ اَفَلَا تَعْقِلوُنَ

„ნუთუ ხალხს სიკეთეს შეაგონებთ და თქვენი თავი გავიწყდებათ? განა არ მოუხმობთ გონებას, როცა თქვენ ხართ მკითხველნი (კითხულობთ) ღვთიური წიგნის (თორასი)?“[2]

اَلذَّٖي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ ليَِبْلوَُكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلاًۜ وَهُوَالْعَزٖيزُ الْغَفُورُۙ

„რომელმაც გააჩინა სიკვდილი და სიცოცხლე, რათა გამოეცადეთ თქვენში რომელი უფრო უკეთესია საქმით. უეჭველად, იგი ძლევამოსილია, შემნდობია!“[3] ამ ინდივიდუალური განწმენდის შემდეგ, მუსლიმმა ადამიანმა ხალხს, დაწყებული მისი ახლო წრიდან, სიმართლისკენ უნდა მოუწოდოს:

وَاَنْذِرْ عَشٖيرَتَكَ الْاقَْرَبٖينَۙ

„და შეაგონე შენს ახლო ნათესავებს!“[4]

وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ امَُّةٌ يَدْعُونَ الَِى الْخَيْرِ وَيَاأمُْرُونَ باِلْمَعْرُوفِوَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِۜ وَاوُۣلئِٰٓكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

„და იყოს ხალხი თქვენგან სიკეთისკენ მომწოდებელი, მბრძანები მოსაწონისა და უკეთურების აღმკვეთი, და სწორედ ეგენი არიან ნეტარნი!“[5]

وَذَرِ الذَّٖينَ اتخََّذُوا دٖينَهُمْ لَعِباً وَلَهْواً وَغَرَّتْهُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بهِٖٓ اَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بمَِا كَسَبَتْۗ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللهِّٰ وَليٌِّ وَلَاَشَفٖيعٌۚ وَانِْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَاۜ اوُۣلئِٰٓكَ الذَّٖينَ ابُْسِلوُا بمَِا كَسَبُواۚ لَهُمَْشَرَابٌ مِنْ حَمٖيمٍ وَعَذَابٌ اَلٖيمٌ بمَِا كَانوُا يَكْفُرُونَ۟

„მიატოვე, რომელნიც თავიანთ რწმენას სათამაშოდ და სამასხარაოდ იგდებენ, და უცდუნებია ამქვეყნიურ ცხოვრებას. და შეაგონე ამით, რომ ღუპავენ სულს, რაც მოიხვეჭა და მას არავინ ეყოლება მფარველი და შემწე, გარდა ალლაჰისა. და თუნდ ყველა გამოსასყიდი გადაიხადონ, არ მიიღება მისგან. ესენი არიან, რომელნიც თავს იღუპავენ თავისი შენაძენით. და მათთვისაა სასჯელი წყალი მდუღარე და სასჯელი მწარე, იმის გამო, რომ ისინი ურწმუნონი იყვნენ“.[6] ასევე, ყოვლისშემძლე ალლაჰმა გვასწავლა ადამიანების ჭეშმარიტ გზაზე მოპატიჟების მეთოდიც:

ادُْعُ الِىٰ سَبٖيلِ رَبِّكَ باِلْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ باِلتَّٖي هِيَ اَحْسَنُۜ انَِّ رَبَّكَ هُوَ اَعْلَمُ بمَِنْ ضَلَّ عَنْ سَبٖيلِهٖ وَهُوَ اَعْلَمُ باِلْمُهْتَدٖينَ

„მოუწოდე შენი ღმერთის გზისკენ სიბრძნითა და კეთილი შეგონებით, ეკამათე მათ საუკეთესო მეთოდით. უეჭველად, შენმა ღმერთმა უკეთ უწყის, თუ ვინ აცდა თავის გზას და უკეთ უწყის ჭეშმარიტ გზაზე მყოფთ!“[7]

اذِْهَبَٓا الِىٰ فِرْعَوْنَ انِهَُّ طَغٰىۚ فَقُولَا لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلهَُّ يَتَذَكرَُّ اَوْ يَخْشٰی

„ორივე მიდით ფარაონთან, უეჭველად, იგი ზღვარს გადავიდა! მაშ, უთხარით მას რბილი სიტყვა, ეგების შეიგნოს ან შეშინდეს!“[8]

თუ ესენი გარკვეული ლეგიტიმურობის ფარგლებში, მეთოდური თანმიმდევრობითა და უწყვეტი რეჟიმით განხორციელდება, მაშინ საზოგადოება გაჯანსაღდება, ანუ ისლამური ღირებულებებისა და წესების მხრივ, თავისთავად ტრანსფორმაცია მოხდება. საზოგადოების საკუთარი ნებით ჯანსაღი გარდაქმნა, ასევე, პოლიტიკურ სტრუქტურასაც დადებითად ჩამოაყალიბებს. ამ შემთხვევაში, „სახელმწიფოზე“ მოთხოვნა ავტომატურად მოხდება. ამ მომენტიდან, რეალური ბრძოლის პროცესი შეიძლება დაიწყოს მათთან, ვინც მტრულ დამოკიდებულებას მიიღებს ისლამისა და მუსლიმების მიმართ და ამ დამოკიდებულებას მოქმედებად აქცევს.

وَاَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بهِٖ عَدُوَّ اللهِّٰ وَعَدُوَّكُمْ وَاخَٰرٖينَ مِنْ دُونهِِمْۚ لَا تَعْلَمُونَهُمْۚ اَللهُّٰ يَعْلَمُهُمْۜ وَمَا تُنْفِقُوا مِنَْشَيْءٍ فٖي سَبٖيلِ اللهِّٰ يُوَفَّ الَِيْكُمْ وَاَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

„და განამზადეთ მათთვის, რაც შეგეძლებათ, ძალა და საბრძოლო ცხენები, დააშინეთ ამით ალლაჰის მტრები, თქვენი მტრები და სხვები მათ გარდა, რომელნიც არ იცით თქვენ, მაგრამ ალლაჰმა იცის. და რასაც გაიღებთ ალლაჰის გზაზე, სრულად მოგეგებათ თქვენ უკან და თქვენ არ დაიჩაგრებით!“[9];

وَقَاتلِوُا فٖي سَبٖيلِ اللهِّٰ الذَّٖينَ يُقَاتلِوُنَكُمْ وَلَا تَعْتَدُواۜ انَِّ اللهَّٰ لَايُحِبُّ الْمُعْتَدٖينَ

„და ებრძოლეთ ალლაჰის გზაზე იმათ, რომელნიც თქვენ გებრძვიან, მაგრამ ზღვარს არ გადახვიდეთ. უეჭველად, ალლაჰს არ უყვარს ზღვარგადასულნი“.[10]

თუმცა ეს ბრძოლა ხორციელდება იერარქიული წესრიგისა და საღი აზროვნების გეგმის ფარგლებში. ჯიჰადის თვითნებურად გამოცხადების უფლება არავის აქვს.

[1] ტური, 52/21; მუდდესირი, 74/38

[2] ბაყარა, 2/44

[3] მულქი, 67/2

[4] შუ’ერა, 26/214

[5] ალი ‘იმრანი, 3/104

[6] ენ’ამი, 6/70

[7] ნაჰლი, 16/125

[8] ტაჰა, 20/43-44

[9] ენფალი, 8/60

[10] ბაყარა, 2/190

Question 49

არის თუ არა ნორმებისა და დოგმების დაცვა საკმარისი იმისთვის, რომ მართველი ლეგიტიმური იყოს?

Accepted Answer

მართველის ლეგიტიმურობის მრავალი მოთხოვნა არსებობს. ამ მრავალ მოთხოვნათაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი, მართველობაში ლეგიტიმური გზით მოსვლაა. მართვის წესი სათათბიროს უნდა ემყარებოდეს. კანონიერების სხვა მოთხოვნებია ნორმებისა და დოგმებისუზენაესობის გავრცელება, სამართლიანობის დაცვა, უსამართლობის აღმოფხვრა, ზედამხედველობისა და სამსახურიდან დათხოვნის მექანიზმის არსებობა.

اَلذَّٖينَ انِْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْارَْضِ اَقَامُوا الصَّلوٰةَ وَاتَٰوُا الزَّكوٰةَ وَاَمَرُوا باِلْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِۜ وَللِهِّٰ عَاقِبَةُ الْامُُورِ

„რომელთაც ჩვენ მივმადლით ამ ქვეყანაზე ხელმძღვანელობა, აღავლენენ ლოცვას, გაიღებენ ზექათს, ბრძანებენ სიკეთის კეთებას და კრძალავენ უკეთურობას. უეჭველად, ყოველი საქმის აღსასრული ალლაჰთან მიიქცევა“.[1]

وَمِمَّنْ خَلَقْنَٓا امَُّةٌ يَهْدُونَ باِلْحَقِّ وَبهِٖ يَعْدِلوُنَ

„ჩვენს გაჩენილთაგან, არიან ხალხი, რომელნიც ჭეშმარიტებით ხელმძღვანელობენ და ასევე ატარებენ სამართალს მისით“.[2]

انَِّ اللهَّٰ يَاأمُْرُكُمْ اَنْ تُؤَدُّوا الْامََاناَتِ الِىٰٓ اَهْلِهَاۙ وَاذَِا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ اَنْ تَحْكُمُوا باِلْعَدْلِۜ

„უეჭველად, ალლაჰი გიბრძანებთ, რომ ანაბარი უკან დაუბრუნოთ თავის პატრონებს და როცა განსჯით ადამიანთა შორის, სამართლიანად განსაჯოთ“.[3]

وََشَاوِرْهُمْ فِي الْامَْر

„დაეკითხე მათ საქმეების თაობაზე“,[4]

وَاَمْرُهُمُْشُورٰى بَيْنَهُمْ

„საქმე მათი თათბირია ერთმანეთს შორის“.[5]

اإنَِّ اأحَبَّ النَّاسِ اإلِىَ اللهَِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاأدْنَاهُمْ مِنْهُ مَجْلِسًا اإمَِامٌ عَادِل

„უეჭველად, აღდგომის დღეს ალლაჰის წიაღ ყველაზე საყვარელი ადამიანი სამართლიანი მმართველია“.[6]

اإنَِّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللهَِّ تَعَالىَ عَلَى مَنَابرَِ مِنْ نوُرٍ عَلَى يَمِينِالرَّحْمَنِ الذَِّينَ يَعْدِلوُنَ فِي حُكْمِهِمْ وَاأهْلِيهِمْ وَمَا وَلوُا

„უეჭველად, ისინი, რომელნიც სამართლიან გადაწყვეტილებებს იღებენ, ისინი, რომელნიც ოჯახსა და საზოგადოებას სამართლიანად მართავენ, ანგარიშსწორების დღეს, ღვთის წიაღ, სინათლით ამაღლებულ სავარძლებზე განლაგდებიან“.[7]

خِيَارُ اأئمَِّتِكُمْ الذَِّينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَيُصَلوُّنَ عَلَيْكُمْ وَتُصَلوُّنَ عَلَيْهِمْ وَشِرَارُ اأئمَِّتِكُمْ الذَِّينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُم

„სახელმწიფო მმართველთაგან ყველაზე ხეირიანი ისაა, რომელსაც უყვარხართ და თქვენც გიყვართ, რომელიც თქვენთვის ევედრება და რომლისთვისაც თქვენ ევედრებით. სახელმწიფო მმართველთაგან ყველაზე ცუდი ისაა, რომელიც გიბრაზდებათ და რომელიც თქვენი რისხვის სამიზნეა, რომელიც თქვენ გწყევლით და რომელიც თქვენ წყევლას იმასახურებს“.[8]

عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ فِيمَا أاحَبَّ وَكَرِهَ اإلَِّا اأنْيُؤْمَرَ بمَِعْصِيَةٍ فَإاِنْ أامِرَ بمَِعْصِيَةٍ فَلَا سَمْعَ وَلَا طَاعَةَ

„მუსლიმი ადამიანი ვალდებულია მოუსმინოს და დაემორჩილოს მანამ, ვიდრე უკანონოს არ უბრძანებს. თუმცა თუ უსამართლობა ებრძანება, მაშინ არ ეგების მორჩილება“.[9] მთავრობის ლეგიტიმაციას სწორედ ეს ჰადისები განსაზღვრავს.

[1] ჰაჯი, 22/41

[2] ა’რაფი, 7/181

[3] ნისა, 4/58

[4] ალი იმრანი, 3/159

[5] შურა, 42/38

[6] თირმიზი, აჰქამი, 4

[7] მუსლიმი, იმარე, 18; ნესაი, ადაბულ-ყუდათი, 1

[8] მუსლიმი, იმარე, 65,66

[9] ბუხარი, ჯიჰადი, 105, 108-109; მუსლიმი, იმარე, 43; ებუ დავუდი, ჯიჰადი, 87, 88

Question 50

ზოგიერთები ამბობენ, რომ „დემოკრატიული სისტემა პოლითეიზმის გადმონაშთია. მმართველობა და კანონის დადგინება ალლაჰს ეკუთვნის“. რაში მდგომარეობს რელიგიური დებულება ამ კონტექსტში, როცა საარბიტრაჟოდ კანონმდებლობას მიმართავენ?

Accepted Answer

ყურანი და სუნნეთი, რომლებიც ისლამის ძირითადი წყაროებია, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ადმინისტრირებისთვის, კონკრეტულ პოლიტიკურ რეჟიმს, მთავრობის მოდელს და სისტემას არ გვთავაზობს. მათი ძირითადი მიზნებია; განისაზღვროს ზოგადი პრინციპები, რომლებიც დომინირებს მმართველობაზე და ყველა თვალსაზრისით, კაცობრიობისთვის ყველაზე შესაფერისი ჩარჩოს ჩამოყალიბებას, უცვლელი ღვთიური კანონების მითითებით. ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფას (რ.ა.), რომელთაც შუამავლის (ს.ა.ს.) შემდეგ სახელმწიფო მმართველობისა და სოციალური ადმინისტრაციის პასუხისმგებლობა აიღეს თავზე, მმართველობის მეთოდები განსხვავდებოდა, პერიოდული პირობებისა და საჭიროებების შესაბამისად, იმ პირობით, რომ მათი ზოგადი მეთოდი ამ ზოგად ჩარჩოებში უნდა ყოფილიყო. ამ შემთხვევაში, სახელმწიფო მმართველობა რელიგიურზე უფრო მეტად, ადამიანური ხასიათისაა, მაგრამ იმ პირობით, რომ რელიგიის ზოგად პრინციპებს უნდა იცავდეს. ისლამის მიერ სახელმწიფო მმართველობაში განსაზღვრული ზოგადი პრინციპები შემდეგია:

საბოლოო განჩინება ღმერთს ეკუთვნის. საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო წესები ღვთიურ დადგინებას უნდა შეესაბამებოდეს. აუცილებელია გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმებში მოსაზრებების გაცვლა-გამოცვლა, ანუ სათათბიროს არსებობა.აუცილებელია სიმართლისადმი მორჩილება და კანონის დაცვა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს არის კანონის უზენაესობაზე გამყარებული სახელმწიფო სისტემა. გარანტირებული უნდა იყოს ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები. ადამიანები უნდა ინიშნებოდნენ სამართლიანობის, კომპეტენციისა და დამსახურების გათვალისწინებით. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს სოციალური სამართლიანობა.  დაცული უნდა იყოს ღია საზოგადოების პრინციპი.

მმართველობის ნებისმიერი ფორმა, რომელიც ამ ზოგად პრინციპებს შეესაბამება, რელიგიურად ლეგიტიმურია. სახელმწიფო მართვის ფორმა, რომელიც სისტემის შესაბამისად მოეწყობა - „კონსტიტუციური მონარქია“, „რესპუბლიკური“, „დემოკრატიული“, „საპრეზიდენტო“, ან „ნახევრად საპრეზიდენტო“, თუ „საპარლამენტო“, ეს არის ერთგვარი ნიუანსი, რომელიც სოციალური საჭიროებების შესაბამისად დგინდება. დემოკრატია, ზოგადი გაგებით, „ხალხის მმართველობას“ ნიშნავს. გარდა ამისა, მმართველის არჩევისა და კანონების განსაზღვრისას, საზოგადოების ზოგადი უპირატესობა განმსაზღვრელია, ვინაიდან პრაქტიკულად ხალხის მართვა პირდაპირ ხალხმრავალ საზოგადოებებში შეუძლებელია. ამის მისაღწევად შემუშავებულია სხვადასხვა მეთოდი. დღეისთვის, მმართველობის ყველაზე ცნობილი დემოკრატიული ფორმა, ხალხის თავისუფალი ნების შესაბამისად, პოლიტიკური პარტიების მმართველობაზეა დამყარებული. არ შეიძლება ითქვას, რომ ეს მეთოდი ისლამის საწინააღმდეგოა, როცა ზემოთ მოცემული ზოგადი პრინციპების ჩარჩოს არ სცდება. რადგან ყურანის ორ აიათში ნაბრძანებია, რომ საზოგადოებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი საკითხები საბჭოსთან შეთანხმებით უნდა გადაწყდეს, ანუ სოციალური კონსულტაციების ფონზე:

وََشَاوِرْهُمْ فِي الْامَْرِ.

„დაეკითხე მათ საქმეების თაობაზე!“[1];

وَاَمْرُهُمُْشُورٰى بَيْنَهُم

„...საქმე მათი კონსულტაციაა ერთმანეთს შორის...“[2].

ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ყოველთვის იღებდა გადაწყვეტილებებს კონსულტაციის ფონზე, რათა ღვთიური ბრძანება აღესრულებინა და თან თავისი თემისთვის მაგალითი ყოფილიყო. საჰაბეები დასძენდნენ, რომ მათ არასდროს შეხვედრია ისეთი ადამიანი, ვინც ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) მსგავსად, მნიშვნელობას კონსულტაციას[3] მიანიჭებდა. ერთ-ერთი ყველაზე კონკრეტული ინდიკატორი იმისა, რომ ხალხის აზრი განმსაზღვრელია, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, არის უჰუდის ბრძოლა, როდესაც მექას პოლითეისტები, მიგრაციის მესამე წელს, საბრძოლველად მედინასკენ დაიძრნენ. ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) ჩვეულებრივ კონსულტაციისთვის საკითხი გახსნა და ის უმრავლესობის აზრს დაემორჩილა, რომ ისინი პოლითეისტებს ქალაქის გარეთ უნდა დახვედროდნენ, როცა ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ფიქრობდა, რომ მედინას დაცვა ადგილზე უნდა მომხდარიყო.[4]მეორე მხრივ, ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) გარდაცვალების შემდეგ, თუ ვინ უნდა დაუფლებოდა ხელმძღვანელობას, ენსარებისა და მუჰაჯირების ერთობლივი კონსულტაციით გადაწყდა, ანუ ხალხმა გადაწყვიტა. მას შემდეგ მომდევნო მმართველებიც ხელმძღვანელობას ხალხის ნებართვით (ბიათი) ეუფლებოდნენ.

ამ შემთხვევაში, განურჩევლად იმისა, თუ რას უწოდებენ დემოკრატიას თუ სხვა სახელს, ხალხის მიერ უშუალოდ ან ირიბად მართვის პროცესში ჩართვა, „შირქის“ აღმნიშვნელი ვერ იქნება, ვინაიდან თავიანთ წარმომადგენლობას თავად ხალხი ირჩევს, რომელიც ისლამთან წინააღმდეგობაში არ მოდის. მსგავსი მმართველობის სისტემაში განსხვავებული შეხედულებების გაჩენა და პარტიად ჩამოყალიბება, შედეგს ვერ შეცვლის. კონსულტაცია ხომ ერთგვარი დისკუსიაა, სხვადასხვა მოსაზრებების შესახებ. ფართო საზოგადოებებში უცნაური მოვლენა არ არის, რომ განსხვავებული შეხედულებები იყოს ერთ ჭერქვეშ და პარტიად ჩამოყალიბდეს. ისევე, როგორც იჯთაჰადის განსხვავებები, წარსულში ცალკე მიმდინარეობად ჩამოყალიბდა, განსხვავებული სოციალური მოთხოვნებისა და შეხედულებების ორგანიზება, როგორც პოლიტიკური პარტიები, რელიგიისადმი აშკარა წინააღმდეგობას არ წარმოადგენს. მართვის ამ სტილში მნიშვნელოვანია ის, რომ ხალხის ნება და პარტიის პროგრამები ყურანისა და სუნნეთის დადგენილ საზღვრებს არ უნდა სცდებოდეს. არსებითად, მუსლიმური გრძნობები ამის საშუალებას არ იძლევა. ჩვენი თემი შეცდომასა და გზააცდენილობაზე არ გაერთიანდება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მუსლიმი ხალხი არ მიიღებს ისეთ გადაწყვეტილებას, რომელიც ისლამურ ფასეულობებსა და ნორმებს ეწინააღმდეგება, მაშინაც კი, თუ უნებლიეთ მიიღეს, ამა თუ იმ მიზეზის გამო, ცხოვრებაში არ გაატარებს.

რაც შეეხება დემოკრატიაში კანონების შექმნის „შირქთან“ დამოკიდებულებას, მიზანშეწონილი იქნება გავიხსენოთ ისლამის ძირითადი მიდგომა: ისლამის თანახმად, კანონის სუვერენიტეტი, ანუ კანონების ლეგიტიმურობა, ალლაჰის ნებიდან გამომდინარეობს:

انِِ الْحُكْمُ الَِّا للِهِّٰۜ اَمَرَ اَلَّا تَعْبُدُٓوا الَِّآ ايَِّاهُۜ ذٰلكَِ الدّٖينُ الْقَيِّمُ

„უეჭველად, მსჯავრის დადება მხოლოდ ალლაჰს ეკუთვნის. მან ბრძანა, რომ არ სცეთ თაყვანი არავის, მის გარდა. აი, ესაა ჭეშმარიტი სარწმუნოება!“[5]

اتِبَِّعُوا مَٓا انُْزِلَ الَِيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونهِٖٓ اَوْليَِٓاءَۜ

„გაჰყევით იმას, რაც ზემოგევლინათ თქვენ თქვენი ღმერთისგან და არ დაიდგინოთ მის გარდა მეგობარი.“[6]

وَمَا كَانَ لمُِؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ اذَِا قَضَى اللهُّٰ وَرَسُولهُُٓ اَمْراً اَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ اَمْرِهِمْۜ وَمَنْ يَعْصِ اللهَّٰ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّضَلَالاً مُبٖيناً

„მორწმუნე კაცს და მორწმუნე ქალს გადაწყვეტილების მიღებისას არ აქვთ არჩევანი, თუ ალლაჰმა და მისმა შუამავალმა უკვე მიიღო გადაწყვეტილება. და ის, ვინც ეურჩება ალლაჰსა და მის შუამავალს, ცხად გზააბნევაშია ჩავარდნილი!“[7]

يَٓا اَيُّهَا الذَّٖينَ امَٰنُٓوا اَطٖيعُوا اللهَّٰ وَاَطٖيعُوا الرَّسُولَ وَاوُليِ الْامَْرِ مِنْكُمْۚ فَاِنْ تَنَازَعْتُمْ فٖيَشَيْءٍ فَرُدُّوهُ الِىَ اللهِّٰ وَالرَّسُولِ انِْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ باِللهِّٰ وَالْيَوْمِ الْاخِٰرِۜ ذٰلكَِ خَيْرٌ وَاَحْسَنُ تَاأوْٖيلاً

„ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! დაემორჩილეთ ალლაჰს და დაემორჩილეთ შუამავალს და ხელმძღვანელს თქვენ შორის. ამის შემდეგ თუ რამე სადაო გაქვთ, მიუბრუნეთ იგი ალლაჰსა და შუამავალს. თუ გწამთ ალლაჰის და დღე უკანასკნელის, ეს უკეთესია და მშვენიერი გამოსავალი-შედეგი ექნება მას!“[8]

აღნიშნული ღვთიური ნების მკაფიო და გარკვეული ბრძანებები, როგორც ყველასთვის, სავალდებულო და უცვლელია. ამასთან, იურისპრუდენციის (იჯთიჰადი) საშუალებით ხდება ამ ნების პრაქტიკაში განხორციელება, იურიდიული ხარვეზების შევსება, ამ ჩარჩოს შესაბამისად ახალი პრობლემების გადაჭრა და ახალი კანონების ძალაში შესვლა იმ საკითხებში, რომლებიც პირდაპირ არ არის განხილული. იჯთიჰადი, როგორც საკანონმდებლო საქმიანობა, ნაწილობრივ არის ადამიანური პროდუქტი, რომელიც კონკრეტული დელეგაციის, ანუ მუსლიმი სწავლულების ერთობლივი გადაწყვეტილებით დგინდება, რომელსაც კლასიკურ ლიტერატურაში „ეჰლულ ჰალი ველ ‘აყდი“ ეწოდება. ეს შეიძლება განხორციელდეს, როგორც საკანონმდებლო ორგანოებში, ასევე საკონსულტაციო საბჭოებში. ამრიგად, ვიდრე ისლამის მიხედვით, კანონმდებლობის წყაროები და მეთოდები ლეგიტიმურია, შესაბამისი მეჯლისის ან საბჭოს მიერ მიღებული კანონებიც ლეგიტიმურია.[9] თუ ამ კონტექსტში ადგილი აქვს დარღვევებს, არასწორი კანონის მიღებით დოგმის უგულებელყოფას, მაშინ ეს ცოდვად ითვლება. მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ „ეჰლი სუნნეთის“ მრწამსის თანახმად, საქმე არ არის მრწამსის ნაწილი და დიდი ცოდვა მის ჩამდენს ურწმუნოდ ან პოლითეისტად არ აქცევს.  დემოკრატიის, ანუ ხალხის ნების შესაბამისად,  სეკულარული ან ნაციონალური ფორმით მმართველობა, როგორც მოვლენის არალეგიტიმურად გამოცხადება, ჯანსაღი შეფასება არ იქნება. ანალოგიურად, დასავლური გამოცდილების ერთადერთ უნიკალურ მაგალითად მიჩნევა, პარტიის სტრუქტურირებისა და ოპოზიციური ორგანიზაციების არეულობის გამოწვევ მიზეზად ჩათვლა, მავნე პრაქტიკის არსის გამართლებაზე მიუთითებს.

[1] ალი იმრანი, 3/159

[2] შურა, 42/38

[3] თირმიზი, ჯიჰადი, 35

[4] ვაყიდი, ქითაბულ-მეღაზი, ლონდონი, 1966, I, 209-214

[5] იუსუფი, 12/40

[6] ა’რაფი, 7/3

[7] აჰზაბი, 33/36

[8] ნისა, 4/59

[9] ელ-ფერრა, ებუ იაილა, ელ-აჰქამუს-სულთანიე, გვ.32

Question 51

დასაშვებია თუ არა მასობრივი გამანადგურებელი იარაღით მოქმედება, რომელსაც „წამების აქტებს სარწმუნოებისთვის თავგანწირვის აქტებს“ უწოდებენ და მიზნად უდანაშაულო ადამიანების განადგურებას ისახავს?

Accepted Answer

ისლამის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპი სიცოცხლის დაცვაა. ადამიანის სიცოცხლის უფლება, რელიგიურ-სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე, არ შეიძლება შეიზღუდოს.
 وَلَا تَقْتُلوُا النَّفْسَ التَِّي حَرَّمَ اللهَُّ اإلَِّا باِلْحَقِّ
„და არ მოჰკლათ სული, რომელიც ალლაჰმა აკრძალა, გარდა სამართლიანობის აღდგენისთვის“.[1] ადამიანზე საკუთარი სხეული ამანათად არის მიცემული, ანუ ის არ არის მისი საკუთრება, ამიტომ მას არ შეუძლია საკუთარი სიცოცხლე დაასრულოს. მუსლიმი სწავლულები ერთხმად თანხმდებიან, რომ თვითმკვლელობა ჰარამია (აკრძალული).
 وَلَا تَقْتُلوُا اأنْفُسَكُمْ   
„თავი არ მოიკლათ!“[2]

وَلَا تُلْقُوا باِأيْدِيكُمْ اإلَِى التَّهْلكَُةِ
„თავი არ ჩაიგდოთ საფთხეში თქვენივე ხელით!“[3] მიუხედავად იმისა, რომ ეს აიათები ზემოვლენის საბაბიდან გამომდინარე განიხილება, სხვადასხვა შეფასებით, მნიშვნელობით მაინც იმაზე მიუთითებს, რომ თვითმკვლელობა არის ჰარამი. ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს: „ვინც კლდიდან გადმოხტება და სიცოცხლეს მოისწრაფავს, იგი მარადიულად ჯოჯოხეთში ზემოდან ქვემოთ ხტომაში გაატარებს; ხოლო, ვინც სიცოცხლეს საწამლავით მოისწრაფავს, იგი მუდმივად ჯოჯოხეთში ხელში საწამლავის დალევით გაატარებს; და ის, ვინც სიცოცხლეს რაიმე იარაღის გამოყენებით მოისწრაფავს, მუდმივად ჯოჯოხეთში ხელში იარაღით სიცოცხლის მოსწრაფებით გაატარებს“.[4] ადამიანის სიცოცხლის დაცვის ეს ზოგადი პრინციპი მხოლოდ ომის გარემოში შეიძლება გადახედილი იქნას, ისიც უფლებამოსილების ფარგლებში, ანუ მმართველის გენერალური ბრძანების თანახმად. ნებისმიერი ომის ლეგიტიმურობისთვის გარკვეული თვისებების არსებობა და მასთან დაკავშირებული ომის გამოცხადება არის საჭირო, ომის დროს მკვლელობის აქტები შარიათის წესებს ექვემდებარება, რომელიც სიტუაციის შესაბამისად განისაზღვრება. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ის ფაქტი, რომ ადამიანები, რომლებიც არ იბრძვიან, ან მოწინააღმდეგე ჯარისკაცებს ხელს არ უწყობენ, მათი მოკვლა ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ბრძანების თანახმად აკრძალულია.

გამომდინარე აქედან, შეუძლებელია თვითმკვლელობის მოქმედებები, თვით აფეთქებით ან ბომბებით სავსე მანქანების აფეთქებები, როგორც „შეჰიდად დაცემის“ მცდელობად განვიხილოთ.  უპირველეს ყოვლისა, არ არსებობს საომარი გარემო, რომელშიც ომის კანონი იქნება გამოყენებული; რადგან ომი იმართება ორ ქვეყანას შორის. პიროვნებას, ან რაღაც დაჯგუფებას არ აქვს ამის ლეგიტიმური უფლება, რომ ომი გამოაცხადოს. ამასთან ისლამი კონკრეტულად კრძალავს უდანაშაულო ხალხის მოკვლას, თუმცა მსგავსი ქმედებები გამიზნულია უდანაშაულო ხალხის ამოსახოცად. დიადი ალლაჰი ბრძანებს: 
 وَقَاتلِوُا فِي سَبِيلِ اللهَِّ الذَِّينَ يُقَاتلِوُنَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا اإنَِّ اللهََّ لَايُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
„და ებრძოლეთ ალლაჰის გზაზე იმათ, რომელნიც თქვენ გებრძვიან, მაგრამ ზღვარს არ გადახვიდეთ. უეჭველად, ალლაჰს არ უყვარს ზღვარგადასულნი“.[5]
 لَا يَنْهَاكُمُ اللهَُّ عَنِ الذَِّينَ لَمْ يُقَاتلِوُكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ اأنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا اإلَِيْهِمْ اإنَِّ اللهََّ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ. اإنِمََّا يَنْهَاكُمُ اللهَُّ عَنِ الذَِّينَ قَاتَلوُكُمْ فِي الدِّينِ وَاأخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى اإخِْرَاجِكُمْ اأنْ  تَوَلوَّْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلهَُّمْ فَاأولَئِكَ هُمُ الظَّالمُِونَ
„არასდროს არ გიკრძალავს თქვენ ალლაჰი იმათ მიმართ, რომელნიც არ შეგბრძოლებიან რწმენის თაობაზე და არ გაუძევებიხართ საკუთარი სახლებიდან, რომ უქმნათ სიკეთე და მოეპყროთ სამართლიანად. უეჭველად, ალლაჰს უყვარს სამართლიანები. მაგრამ გიკრძალავს ალლაჰი იმათ დაუმეგობრდეთ, რომელთაც შეგებრძოლნენ რწმენის თაობაზე, გაგაძევეს საკუთარი სახლებიდან და მხარში ამოუდგნენ თქვენს დევნაში. ხოლო, ვინც მათ დაუმეგობრდება, სწორედ, ისინი არიან ცოდვილნი!“[6] ამ ბრძანების თანახმად, აშკარად ჩანს, რომ ვისთან მიმართებაში დაშვებულია ბრძოლა, ამიტომ წარმოუდგენელია უდანაშაულო ადამიანების, ბავშვებისა და ქალების სიცოცხლის მოსწრაფება „ისთიშჰადად“ ანუ მოწამეობად ჩაითვალოს, ან კანონიერად გამოაცხადო, როცა დესტრუქციულობის გამოწვევა აიათით იკრძალება:
 وَالْفِتْنَةُ أاَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ

„წნეხში ჩაგდება (შუღლის გაღვივება) ხოცვა-ჟლეტაზე უარესია“.[7] უფრო მეტიც, ალლაჰმა არ დაუშვა მექას გათავისუფლებამდე პოლითეისტების მმართველობაში მყოფ მექაზე შეტევა, რადგან ეს მორწმუნე და უდანაშაულო ადამიანებს ზიანს მიაყენებდა. ეს სიტუაცია ნათლად არის ხაზგასმული შემდეგ აიათში: 
 وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنسَِاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ اأنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بغَِيْرِ عِلْمٍ
„...და რომ არ ყოფილიყვნენ მორწმუნე კაცნი და მორწმუნე ქალნი, რომელთაც ჯერ არ იცნობდით, შესაძლოა გადაგეთელათ ისინი და მათ გამო დაგტყდომოდათ შეცოდება, ცოდნის გარეშე...“[8] იგივე ჩარჩოებში შედის შეიარაღებული თავდასხმები, რომლებიც უდანაშაულო ადამიანების სიკვდილს იწვევს. გავანებოთ თავი მსგავსი სიტუაციების ლეგიტიმურად გამოცხადებას, მუსლიმ სწავლულებს იმაზეც კი უმსჯელიათ, შეიძლება თუ არა შეიარაღებული შეტევა მტერზე, რომელიც ომში ტყვედ ჩავარდნილ უდანაშაულო ადამიანებს ფარად იყენებს.[9]

ადამიანმა, ვინც თავისი ქმედებით უდანაშაულო ადამიანების სისხლით ხელების გასვრას დააპირებს, აუცილებლად უნდა გაიხსენოს შემდეგი ღვთიური ბრძანებები: 
 وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالدًِا فِيهَا وَغَضِبَاللهَُّ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأاعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا
„და ვინც მორწმუნეს მოკლავს განზრახ, ჯოჯოხეთია მისი საზღაური, სადაც დარჩება მუდმივად. განურისხდა მას ალლაჰი და დაწყევლა იგი და გაუმზადა მას სასჯელი საშინელი!“[10]
 وَلَا تَقْتُلوُا النَّفْسَ التَِّي حَرَّمَ اللهَُّ اإلَِّا باِلْحَقِّ ذَلكُِمْ وَصَّاكُمْ بهِِلَعَلكَُّمْ تَعْقِلوُنَ
„არ მოკლათ სულიერი, რომელიც აკრძალა ალლაჰმა, გარდა სამართლის აღდგენისა. აი, ასე დაგიწესათ თქვენ, ეგების მოუხმოთ გონებას!“[11] 
 وَالذَِّينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللهَِّ اإلَِهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلوُنَ النَّفْسَ التَِّيحَرَّمَ اللهَُّ اإلَِّا باِلْحَقِّ وَلَا يَزْنوُنَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلكَِ يَلْقَ أاثَامًا
„ისინი არ მოუწოდებენ სხვა ღვთაებებს, გარდა ალლაჰისა, და არ კლავენ სულს, რომელიც აკრძალა ალლაჰმა, გარდა სამართლის აღდგენისა. და არ მრუშობენ. ვინც იქმს ამას, სასჯელს გადაეყრება!“[12] 
 وَلَا يَجْرِمَنَّكُمَْشَنَانُٓ قَوْمٍ عَلَى األَّا تَعْدِلوُا اعْدِلوُا هُوَ اأقْرَبُ  للِتَّقْوَى وَاتقَُّوا اللهََّ اإنَِّ اللهََّ خَبِيرٌ بمَِا تَعْمَلوُنَ
„იყავით ალლაჰის წინაშე მოწმენი სამართლიანობით, ჭეშმარიტების განმამტკიცები! და არ გაიძულოთ ზოგიერთ ადამიანთა მიმართ სიძულვილმა, რომ სამართლიანად არ იქცეოდეთ. იყავით სამართლიანნი, ის უფრო ახლოა ღვთისმოშიშობასთან; და გეშინოდეთ ალლაჰისა, უეჭველად, ალლაჰმა უწყის, რასაც იქმთ თქვენ!..“[13]

[1] ისრა, 17/33

[2] ნისა, 4/29

[3] ბაყარა, 2/195

[4] აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, III, 254, 309, 435, 478, 488; IV, 33, 34, 135; მუხარი, ჯენაიზი, 84; მუსლიმი, იმანი, 175

[5] ბაყარა, 2/190

[6] მუმთეჰინე, 60/8-9

[7] ბაყარა, 2/191

[8] ფეთიჰი, 48/25

[9] შერაჰსი, ელ-მებსუტი, X, 32; მუზენი, მუჰთასარი, VIII, 271; იბნი ყუდამე,

ელ-მუყნი ფი ფიყჰილ-იმამი აჰმედი, გვ. 87

[10] ნისა, 4/93

[11] ენ’ამი, 6/151

[12] ფურყანი, 25/68

[13] მაიდე, 5/8

Question 52

არიან თუ არა უშუალოდ ჯიჰადის სამიზნე უდანაშაულო არამუსლიმი მოქალაქეები, მშვიდობიანი ადამიანები, მოხუცები, ქალები, ბავშვები და სასულიერო პირები, რომლებიც იმ ქვეყნებში ცხოვრობენ, სადაც მუსლიმები უმრავლესობაში არიან?

Accepted Answer

არამუსლიმებს, რომლებიც ისლამურ საზოგადოებაში ცხოვრობენ, როგორც მოქალაქეები ან რომლებიც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იმყოფებოდნენ დარულ ისლამში ვიზის საფუძველზე, სიცოცხლისა და ქონების ხელშეუხებლობა აქვთ. უზენაესი ღმერთი ადამიანისთვის უსამართლოდ სიცოცხლის მოსწარაფებას, მისი პიროვნებისა და რწმენის მიუხედავად, დიდ ცოდვად მიიჩნევს შემდეგი აიათით:

مِنْ اأجْلِ ذَلكَِ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي اإسِْرَآئيِلَ اأنهَُّ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بغَِيْرِ نَفْسٍ اأوْ فَسَادٍ فِي الْاأرْضِ فَكَاأنمََّا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْأاحْيَاهَا فَكَاأنمََّا اأحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا

„ამისთვის დავუწერეთ ისრაილის შვილთ, რომ ვინც მოჰკლას ადამიანი არა ადამიანის წილ და არა ქვეყანაზე უკეთურობის გასაწმენდად, თითქოსდა მთელი ხალხი ამოეწყვიტოს. და ვინც ადამიანს სიცოცხლეს შეუნარჩუნებს, თითქოსდა მთელი ხალხისთვის შეენარჩუნებინოს სიცოცხლე...[1]“

შემდეგი აიათები ყურადღებას ამახვილებს ერთად ცხოვრების ძირითადი პრინციპების გათვალისწინებით: 
 فَإاِنِ اعْتَزَلوُكُمْ فَلَمْ يُقَاتلِوُكُمْ وَاألْقَوْا اإلَِيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللهَُّ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا
„...თუ გაგეცალონ და არ გეომონ და მშვიდობა შემოგთავაზონ, მაშინ მათ წინააღმდეგ ალლაჰი გზას არ გაგიმართავთ თქვენ!“[2]
 وَاإنِْ جَنَحُوا للِسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكلَّْ عَلَى اللهَِّ
„და თუ მშვიდობისკენ გადაიხრებიან, მაშ, მისკენ გადაიხარე შენც და მიენდე ალლაჰს...“[3]

وَاإنِْ اأحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَاأجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامَاللهَِّ ثُمَّ اأبْلِغْهُ مَاأمَْنَهُ
„და თუ რომელიმე წარმართი თავშესაფარს გთხოვს, შეიფარე იგი, რათა მოისმინოს ალლაჰის სიტყვა. მერე კი უსაფრთხო ადგილას მიიყვანე. ეს იმიტომ, რომ ისინი უცოდინარი ხალხია“.[4] ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს: 
 وَاأخْبرهُمْ اإن هُمْ فَعَلوُا اأنَّ لهُمْ مَا للِْمُهَاجِرِينَ واإنَّ عَلَيْهممَاعَلَيْهم
„თუ ისინი ისლამის სუვერენიტეტს აღიარებენ და მოქალაქეობას მიიღებენ, აცნობეთ მათ, რომ რა უფლებებითაც მუსლიმები სარგებლობენ, ისინიც იმ უფლებებით ისარგებლებენ და რა პასუხისმგებლობაც მუსლიმებს აკისრიათ, მათაც ის პასუხისმგებლობა დაეკისრებათ“.[5] მეორე მხრივ, ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) განაცხადა, რომ ის თავად წარდგება ანგარიშსწორების დღეს იმ პირის წინაშე, რომელიც არამუსლიმს (ზიმმი-ისლამის მფარველობის ქვეშ მყოფი) უსამართლოდ მოექცევა, რომელსაც იმაზე მეტ ფინანსურ პასუხისმგებლობას დააკისრებს, რისი ძალაც არ შესწევს და მას რამეს წაართმევს, როცა ის კმაყოფილი არ არის და თქვა, რომ ვინც სიცოცხლე მოუსწრაფოს „ზიმმის, ვერ იგრძნობს სამოთხის სურნელს, მიუხედავად იმისა, რომ მისი სურნელი ორმოცი წლის სავალი მანძილიდანც კი იგრძნობა.[6] ეს ინფორმაცია ცხადყოფს, რომ ისლამურ საზოგადოებაში მცხოვრები არამუსლიმების სიცოცხლე დაცულია, არ აქვს მნიშვნელობა ქალი იქნება თუ კაცი, რომ მათი სიცოცხლის მოსპობა დაუშვებელია, თუ არ ჩაიდენენ დანაშაულს, რომელიც მოითხოვს დასჯას, მუსლიმის მხრიდან საწინააღმდეგო საქციელი მოითხოვს უდიდეს სასჯელს - მარადიულად ჯოჯოხეთში განწესებას. ყველა მიმდინარეობა მიიჩნევს, რომ არამუსლიმის უსამართლოდ სიცოცხლის მოსწრაფება, უდიდესი დანაშაულია, რომელიც როგორც ამიერ სამყაროში – სასჯელს, ასევე იმიერ სამყაროშიც უდიდეს საზღაურს მოითხოვს. ჰანეფის მიმდინარეობის სწავლულთა თანახმად, როგორიც არიან იბნი ები ლეილა, შა’ბი და ოსმან ელ-ბეთთი, ვინც განზრახ მოკლას უდანაშაულო არამუსლიმი, ეს მუსლიმი სამაგიერო (ყისასი) სასჯელს დაექვემდებარება. ხოლო სხვა დანარჩენი მიმდინარეობები ამბობენ, რომ მუსლიმი მკვლელი დიეტის გადახდას უნდა დაექვემდებაროს. ისლამის რელიგია, რომელიც ბრძოლის დროსაც კი კრძალავს იმ არამუსლიმების სიცოცხლის მოსწრაფებას, რომლებიც კონფლიქტში არ მონაწილეობენ ან მებრძოლებს არ ეხმარებიან, აშკარაა, რომ ამ უფლებას, პირველ რიგში, არამუსლიმ მოქალაქეებს ანიჭებს. ჩვენი შუამავალი (ს.ა.ს.) ჯარის მეთაურთათვის მიცემულ მითითებებში ბრძანებდა, რომ ქალებს, ბავშვებს, გლეხებს, მუშებს, ბრმებს, მოხუცებს, ავადმყოფებსა და სასულიერო პირებს არ შეხებოდნენ.[7]

მთელ ამ ინფორმაციას შემდეგ დასკვნამდე მივყავართ: ჯიჰადი მხოლოდ პირდაპირ და რეალურ კონფლიქტს, ანუ ომს არ ნიშნავს. არამუსლიმებს, რომლებიც ისლამისა და მუსლიმების მიმართ, მტრულად არ არიან განწყობილი, სიცოცხლისა და ქონების უსაფრთხოება გააჩნიათ. შესაძლებელია და ლეგიტიმურია მათთან ერთად საზოგადოებაში ცხოვრება, როგორც ამას ყურანისა და შუამავლის (ს.ა.ს.) მითითებები მოითხოვს და შეგვახსენებს, რომ მათი უფლებები დავიცვათ. 
 فَإاِنِ اعْتَزَلوُكُمْ فَلَمْ يُقَاتلِوُكُمْ وَاألْقَوْا اإلَِيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللهَُّ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا
„...თუ გაგეცალონ და არ გეომონ და მშვიდობა შემოგთავაზონ, მაშინ მათ წინააღმდეგ ალლაჰი გზას არ გაგიმართავთ თქვენ!“[8] ეს აიათი აშკარად კრძალავს, რომ უდანაშაულო არამუსლიმთა შეხება შეუძლებელია.  ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ძვირფასი ‘ალის (რ.ა.) მისამართით წარმოთქმული ეს ბრძნული დარიგება, აშკარად ცხადყოფს, რომ ისლამის ძირითადი მიზანი არა კაცთა კვლა, არამედ ჭეშმარიტ გზაზე დადგენაა.

فَوَاللهِ لَاأنْ يَهْدِيَ اللهُ بكَِ رَجُلًا وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أانْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ
„ვფიცავ ღმერთს, თუ ალლაჰი შენი საბაბით ერთ ადამიანს ჭეშმარიტ გზას დაადგენს, უფრო უკეთესია შენთვის, ვიდრე „წითელი აქლემის“ პატრონი გახდე“.[9] ეს შეგონება არ უნდა დაგვავიწყდეს,

لَا يَنْهَاكُمُ اللهَُّ عَنِ الذَِّينَ لَمْ يُقَاتلِوُكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ اأنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا اإلَِيْهِمْ اإنَِّ اللهََّ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ. اإنِمََّا يَنْهَاكُمُ اللهَُّ عَنِ الذَِّينَ قَاتَلوُكُمْ فِي الدِّينِ وَأاخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى اإخِْرَاجِكُمْ أانْ  تَوَلوَّْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلهَُّمْ فَاأولَئِكَ هُمُ الظَّالمُِونَ
„არასდროს არ გიკრძალავს თქვენ ალლაჰი იმათ მიმართ, რომელნიც არ შეგბრძოლებიან რწმენის თაობაზე და არ გაუძევებიხართ საკუთარი სახლებიდან, რომ უქმნათ სიკეთე და მოეპყროთ სამართლიანად. უეჭველად, ალლაჰს უყვარს სამართლიანები. მაგრამ გიკრძალავს ალლაჰი იმათ დაუმეგობრდეთ, რომელთაც შეგებრძოლნენ რწმენის თაობაზე, გაგაძევეს საკუთარი სახლებიდან და მხარში ამოუდგნენ თქვენს დევნაში. ხოლო, ვინც მათ დაუმეგობრდება, სწორედ, ისინი არიან ცოდვილნი!“[10]

[1] მაიდე, 5/32

[2] ნისა, 4/90

[3] ენფალი, 8/61

[4] თევბე, 9/6

[5] შაფი, მუსნედი, II, 114-115

[6] ებუ ყუსუფი, ქითაბულ-ჰარაჯი, გვ. 125; ებუ ‘უბეიდე, ქითაბულ-ემვალი, გვ. 59; ბუხარი, ჯიზიე, 5; ებუ დავუდი, ჯიჰადი, 153; თირმიზი, დიათი, 11; ბეიჰაყი, ეს-სუნენულ-ქუბრა, 1344, IX, 204-205

[7] შევყანი, ნეილულ-ევთარი, VIII, 71; ბუხარი, ჯიჰადი, 147; მუსლიმი, ჯიჰადი, 25; აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, I, 300; ებუ დავუდი, ჯიჰადი, 82

[8] ნისა, 4/90

[9] ბუხარი, ფედაილულ-ასჰაბი, 9; მუსლიმი, ფედაილუს-საჰაბე, 34

[10] მუმთეჰინე, 60/8-9

Question 53

როგორ უნდა გავიგოთ ჯიჰადი?

Accepted Answer

„ჯიჰადის“ ლექსიკური მნიშვნელობებია: სწრაფვა, ძალისხმევის გამოჩენა, ტანჯვის გადატანა, ჯაფის გაწევა, დაჟინებული მოთხოვნა, მთელი ძალის გამოვლინება. რაც შეეხება ტერმინოლოგიურ მნიშვნელობას, ღვთის გზაზე სხეულით, ქონებით, ენით, კალმით და ყველა სხვა საშუალებით, ძალისმევის გამოჩენა, მონა-მსახურთა სიკეთისთვის აბსოლუტური სამართლიანობა და ღვთიური მესიჯის ადამიანებთან მიტანაა.[1] უფრო კონკრეტულად, რომ ვთქვათ, ჯიჰადი, დედამიწაზე ღმერთისა ბრძანებისა და ადამიანების უფლებების განმტკიცებისთვის, საკუთარი თავისა და სხვების მიმართ მუდმივი გარჯაა.

შესაბამისად, ჯიჰადი ნიშნავს, განსაკუთრებით საკუთარ ვნებებთან ბრძოლას, სიკეთის ბრძანებას და ბოროტების აღკვეთას, საზოგადოებაში სიკეთის გავრცელებას და ისლამის პრინციპების შენარჩუნებას. 
სიტყვა „ჯიჰადი“ მოიცავს განზომილებების ფართო სპექტრს, ყურანის მეთოდის შესაბამისად, ყველგან და ყველა პოზიციიდან განათლების ხალხამდე მიტანას და ბოლოს ბრძოლას მათთან, ვინც რელიგიისა და სინდისის თავისუფლებას ხელს უშლის. შემდეგი აიათები, რომლებიც ზემოევლინა მექას პერიოდში, მაშინ როცა ომი ჯერ არ იყო დაშვებული, აშკარად ჯიჰადის ამ ფართო ცნების შესახებ მიუთითებს:
 فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُمْ بهِِ جِهَادًا كَبِيرًا
„ამიტომ არ დაემორჩილო ურწმუნოებს და მისი (ყურანის) მეშვეობით აწარმოე მათთან დიადი ბრძოლა!“ [2]
وَالذَِّينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا
„რომელთაც იბრძოლეს ჩვენთვის, უთუოდ, წარმატებულს ვჰქმნით ჩვენს გზაზე...“[3] ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ეს ჰადისი:
  المُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ
„ნამდვილი მუჯაჰიდი არის ის, ვინც თავის ვნებებს ებრძვის ღვთისადმი მორჩილების გზაზე“,[4] აშკარად ჯიჰადის ინდივიდუალურ და ყველაზე მნიშვნელოვან განზომილებაზე მიუთითებს, რადგან ადამიანი, რომელსაც არ შეუძლია ღვთის ბრძანებებისა და აკრძალვების შესაბამისად შექმნას თავისი ცხოვრება, ისლამის მშვენიერების სხვებზე გადაცემას ვერ მოახერხებს. ადამიანი, რომელიც ამ მნიშვნელოვან ბრძოლას ახორციელებს, ანუ საკუთარ სულთან მიმართებაში, მაშინ ბრძოლის სხვა განზომილებაში გადადის, სიკეთის გავრცელებას პირველ რიგში იმ საზოგადოებაში იწყებს, სადაც ცხოვრობს და შემდეგ მთელ სამყაროში ავრცელებს. საჭიროების შემთხვევაში, თუ იგი დარჩება კანონის ფარგლებში, შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს რეალურ ბრძოლაში. ჩვენმა შუამავალმა (ს.ა.ს.) უსამართლობის, სოციალური გადაგვარებისა და კორუფციის წინააღმდეგ დამოკიდებულება ჯიჰადად შეაფასა.
 اإنَِّ مِنْ اأعْظَمِ الجِهَادِ كَلِمَةَ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائرٍِ
„ყველაზე სათნო ჯიჰადი არის სასტიკი მმართველის წინაშე სიმართლის თქმა“.[5]

مَا مِنْ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللهُ فِي اأمَّةٍ قَبْلِي اإلَِّا كَانَ لَهُ مِنْ اأمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ، وَأاصْحَابٌ يَاأخُْذُونَ بسُِنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ باِأمْرِهِ، ثُمَّ اإنِهََّا تَخْلفُُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلوُفٌ يَقُولوُنَ مَا لَا يَفْعَلوُنَ، وَيَفْعَلوُنَ مَا لَا يُؤْمَرُونَ، فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بيَِدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بلِِسَانهِِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بقَِلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ، وَلَيْسَوَرَاءَ ذَلكَِ مِنَ الْإاِيمَانِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ
„ყველა შუამავალს, რომელიც წარმოგზავნა ალლაჰმა ჩემ უწინ, ჰყავდათ თავიანთი თემიდან „ჰავარები - მოწაფეები“ და მეგობრები, რომელნიც მას გზაზე ედგნენ და მის ბრძანებებს ემორჩილებოდნენ“. შემდეგ მოვლენ სხვა თაობები, რომლებიც ამბობენ იმას, რასაც არ აკეთებენ და აკეთებენ იმას, რაც არ ბრძანებიათ. აი სწორედ, ვინც მათ წინაშე ხელით იბრძოლებს - ჭეშმარიტი მორწმუნეა; ვინც ენით იბრძოლებს - ჭეშმარიტი მორწმუნეა; ვინც გულით იბრძოლებს - ჭეშმარიტი მორწმუნეა. ვინც ამ სამ თვისებას არ გამოავლენს, იცოდეთ, რომ მასში მდოგვის მარცვლის ტოლა რწმენაც კი არ არსებობს“.[6] ეს ჰადისი გვიჩვენებს, რომ დეგრადაციისა და სხვადასხვა გადახრების მიმართ ბრძოლა ამ ტერმინში შედის. ძვირფასმა აიშამ (რ.ა.) ჯიჰადის შესახებ ალლაჰის შუამავალს (ს.ა.ს.) ჰკითხა:

يَا رَسُولَ اللهَِّ تُرَى الجِهَادَ اأفْضَلَ العَمَلِ، أافَلاَ نجَُاهِدُ؟ قَالَ: لَكِنَّ أافْضَلَ الجِهَادِ حَجٌّ مَبْرُورٌ

„ალლაჰის რჩეულო, რადგან ჯიჰადი ყოვლად სათნო რამაა, მაშ, ჩვენც (ქალები) ჯიჰადში არ უნდა ჩავერთოთ?“ ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) მას ასე უპასუხა: „თქვენთვის საუკეთესო ჯიჰადი ღვთის წიაღ მიღებული ჰაჯია“.[7] ეს პასუხი, ჯიჰადის სხვადასხვა განზომილებაში გასავრცელებლად, ყოვლად მნიშვნელოვანია.  რაღიბ ელ-ისფაჰანმა (გ. 502/1108) და იბნი ყაიიმ ელ-ჯევზმა (გ. 751/1350) ჯიჰადი შემდეგი ფართო ფუნქციური ასპექტით შეაფასეს:
   ჯიჰადი საკუთარ სულთან მიმართებაში, რომელიც ჭეშმარიტი რელიგიის შესწავლით, ნასწავლის შესაბამისად ცხოვრებითა და სწავლებით, ასევე, ამ გზაზე ყველა სახის სირთულეების გაძლებით მიიღწევა;

ჯიჰადი ეშმაკთან მიმართებაში, იმის მცდელობით მიიღწევა, რომ რელიგიასთან დაკავშირებით, სატანის რჩევები უგულებელყო და აკრძალულების ჩადენას განერიდო.  ჯიჰადი ურწმუნოებთან და ფარისეველებთან მიმართებაში: ურწმუნოებთან მიმართებაში - ხელითა და ძალით; ფარისევლებთან მიმართებაში - ენით, რომელიც უფრო ძნელია, ვიდრე ურწმუნოებთან არსებულისა;
უსამართლოთა, მობიდ’ადეთა და ზღვარგადასულთა მიმართებაში: ჯერ ხელით, ამის ძალა თუ არ შეგწევს, ენით და თუ ამის ძალაც არ შეგწევს, მაშინ გულით.[8]  როგორც ვხედავთ, ყურანსა და სუნნეთში, რომლებიც ისლამის ძირითადი წყაროებია და ასევე მუსლიმურ აღქმასა და კულტურაში, ჯიჰადი მხოლოდ ომის მნიშვნელობით არ გამოიყენება. ჯიჰადი გამოხატავს საკუთარი თავის სრულყოფისკენ სწრაფვას და შემდეგ ძალისხმევას, რომ სამყაროში მშვიდობამ დაისადგუროს. ისლამის უნივერსალური გზავნილის ადამიანებამდე მიტანა და ამ მიზნების რეალიზება, პირველ რიგში, მშვიდობიანი გზებით უნდა მოგვარდეს. ეს ყურანის პირდაპირი ბრძანებაა.[9] ამასთან, თუ ეს ამოცანა მშვიდობიანი გზებით ვერ მოგვარდება, მაშინ ბრძოლის ველზე გადაინაცვლებს, რაც ისლამის, როგორც ჭეშმარიტი რელიგიის გამოხატულებაა.

სწავლულთა განმარტება აშკარად ცხადყოფს, რომ ჯიჰადის თავდაპირველი მნიშვნელობა კონფლიქტი და ომი არ არის: სინამდვილეში ომი ადამიანებს სიცოცხლეს უსწრაფავს, საცხოვრებელ სახლებს ანგრევს, ამიტომ ისლამის გადმოსახედიდან, ის კარგი საქმე არ არის. ომი შეიძლება გადაკვალიფიცირდეს სიკეთედ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ადამიანების რწმენის თავისუფლებას და დაცვას ეხება. ამიტომ, ჯიჰადი არაპირდაპირი კარგი ვალდებულებაცაა.

ისლამურ წყაროებში არსებული ამ გაგების მიუხედავად, არაკეთილსინდისიერმა არამუსლიმებმა, განსაკუთრებით ორიენტალისტებმა, ტერმინი „ჯიჰადი“ დაამახინჯეს და ისლამი დაახასიათეს, როგორც ძალადობისა და ომის გამომწვევი რელიგია. ძირითადი მიზეზი, რის გამოც ისინი ცდილობენ დაამახინჯონ ისლამი და მისი ჯიჰადის გაგება, არის ის, რომ ისლამი უფრო სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე სხვა რელიგიები, რადგან ეს არის მარტივი და გონივრული სისტემა, ამიტომ დასავლელები ისლამის ცივილიზაციის წინაშე უძლური არიან და ისინი სიმცირის კომპლექსს ჰყავს შეპყრობილი.[10]

სინამდვილეში, დასავლელების მიერ წამოყენებული ეს პრეტენზიები, მეცნიერული მიდგომისგან საკმაოდ შორსაა. ამიტომ, სჯობს ჯერ საკუთარ ისტორიას გადახედონ, რადგან არნოლდ ჯოზეპ ტოინბი, ფრიტოპ შუონი, ედუარ გიბონი, ი. მორისი, ფილიპ ჰიტი, არნოლდ მითიუ, ჩარლზ ტაილორი, ლ. ვაისი და მსგავსი დასავლელი სწავლული და ისტორიკოსი, დასავლელების ბარბარიზმს აშკარად აღიარებს.[11]

როგორც ამ მონაცემებიდან ირკვევა, ჯიჰადის კონცეფციას, წმინდა ომის იდეასთან, საერთო არაფერი აქვს. ნამდვილი ჯიჰადი არის, ალლაჰისა და მისი შუამავლის (ს.ა.ს.) მიერ განსაზღვრული ცხოვრების სტანდარტების შესაბამისად მოწყობისთვის, შექმნას ისეთი გარემო, სადაც არანაირი ზეწოლა და ჩაგვრა არ იქნება, რელიგიისა და სინდისის თავისუფლება ყველა ადამიანის სასარგებლოდ დაფუძნდება.

ამ ყველაფრის მისაღწევად სიცოცხლით, ქონებით, ენით, გულით უნდა გაისარჯო და ისლამი და მუსლიმები ყოველგვარი თავდასხმისგან უნდა დაიცვა. ამ თვალსაზრისით, საჭიროების შემთხვევაში, ხელჩართული ბრძოლა დაშვებულია. თუმცა ბრძოლა დაშვებულია იმისთვის, რომ საფრთხე აღმოიფხვრას და მუსლიმები და ისინი, ვისაც ისლამის აღიარება სურს, დაცული იყონ და არა იმისთვის, რომ ადამიანები ისლამზე ძალდატანებით მოაქციონ.

სახელი (ისლამი), რომელიც `სელემე~ფუძიდან მოდის, მშვიდობას და კეთილდღეობას ნიშნავს. ესაა იგივე მისალმების ფორმა; წიგნი, რომელიც ყადირის ღამეს (სალუმუნ ჰიე) ზემოევლინა და რაც მშვიდობასა და ბედნიერებას ნიშნავს; მორწმუნეთა დასამკვიდრებელი ადგილი - სამოთხე, რომელიც მშვიდობის ქვეყანადაა მოხსენიებული (დარუს-სელამი). ამ კონტექსტში, კაცობრიობისთვის, უეჭველად, დიდი სარგებელი ექნება მოუსმინოს იმ მოწვევას, რომლის ყველაზე მთავარი თვისებაა მშვიდობა, რომელიც გამჩენის - მშვიდობისა და კეთილდღეობის წყაროს მიერ დადგენილი ბოლო შეტყობინებაა.

[1] ჯურჯანი, ს. შერიფი, ეთ-თა’რიფათი გვ. 80; თეჰანევი (თანევი), ქეშშაფულ-ისთილაჰათილ-ფუნუნ, სტამბოლი 1984

[2] ფურყანი, 25/52

[3] ანქებუთი, 29/69

[4] თირმიზი, ფედაილულ-ჯიჰადი, 2; აჰმედ ბ. ჯანბელი, მუსნედი, VI, 20-23; ბუხარი, რიყაყი, 37

[5] ებუ დავუდი, მელაჰიმი, 17; თირმიზი, ფითენი, 13

[6] მუსლიმი, იმანი, 80

[7] ბუხარი, ჯიჰადი, 1

[8] ელ-ისფაჰანი, ელ-მუფრედათი, `ჯჰდ~; იბნულ-ყაიმი, ზადულ-მე’ადი, III, 9-11

[9] ბაყარა, 2/256; ნაჰლი, 16/125; ფურყანი, 25/52

[10] რიჩარდ მ. ვატი, ისლამის გავლენა ევროპაში

[11] იზზეთ, ებულ-ფაზლი

Question 54

როგორი უნდა იყოს არამუსლიმებთან ერთად ცხოვრება და მათი ტრადიციებისადმი მიდგომა?

Accepted Answer

რეალობა ერთია, გლობალურ სამყაროში, მაშინაც კი, თუ ზოგიერთ რეგიონში ერთი რომელიმე მხარე დომინირებს, მუსლიმები და არამუსლიმები ერთად ცხოვრობენ. ეს სიტუაცია საზოგადოების ჰარმონიული თანაცხოვრებისა და მშვიდობისთვის, უფლებების, ღირებულებების და ადამიანის პატივისცემას გარდაუვალს ხდის. ამასთან ერთად, მუსლიმური იდენტურობისა და შვილების რელიგიის დაცვის დროს, დროდადრო პრობლემები იჩენს თავს. რადგან დასავლური კულტურა, რომელიც, როგორც ვხედავთ, ტექნოლოგიურად და ფსიქოლოგიურად მაღლა დგას, არამუსლიმებს ეკუთვნის. ამ სიტუაციამ მუსლიმი ოჯახების შვილებში შეიძლება გარკვეული ფსიქიკური პრობლემები გამოიწვიოს.

ამიტომ, როდესაც გულგრილი დამოკიდებულება იქნება, მაშინ ბავშვებისა და ახალგაზრდობის მეტამორფოზა გარდაუვალია. სეგრეგაცია პოლარიზაციას და ურთიერთ-დაპირისპირებას იწვევს. მუსლიმთათვის ორივე სიტუაცია მიუღებელია. ვინაიდან, მუსლიმს აქვს ვალდებულება წარმოადგინოს ისლამის მშვენიერება და სიტყვიერად და ფიზიკურად ისლამის ჭეშმარიტება ყველას ამცნოს. ამის მშვენიერ მაგალითს საჰაბეთაგან ‘აბდულლაჰ ბ. ‘ამრი წარმოადგენს. მუჯაჰიდი ყვება: „’აბდულლაჰ ბ. ‘ამრისთან ვიყავი, მისი მოსამსახურე ცხვარს ატყავებდა“. ‘აბდულლაჰ ბ. ‘ამრმა გასძახა: ახალგაზრდავ! „როცა საქმეს მორჩები, ხორცის დანაწილება იუდიანი მეზობლიდან დაიწყე!“ იქ მყოფთაგან ერთ-ერთმა წამოიძახა: „იუდეველ მეზობელს? (უნდა მისცე), გამჩენმა გამოგასწოროს!“ ‘აბდულლაჰ ბ. ‘ამრმა მას ასე უპასუხა:

اإنِيِّ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلىَّ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلمََّ يُوصِي باِلْجَارِ، حَتَّىخَشِينَا اأوْ رُئيِنَا أانهَُّ سَيُوَرِّثُهُ

„გავიგონე ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) მეზობლისადმი სიკეთეს ბრძანებდა, ჩვენ კი ვიფიქრეთ, რომ ის მეზობლის მემკვიდრედ მეზობელს ადგენდა“.[1] ჩვენს ყურადღებას შემდეგი სხვა გადმოცემაც იპყრობს: „მორწმუნე და ურწმუნო მეზობელი განასხვავე, მორწმუნეს - ორი წილი, ხოლო ურწმუნოს ერთი წილი უწილადეთ!“[2] შედეგად, მუსლიმისთვის შესაფერისი დამოკიდებულებისა და ურთიერთობის სტილის შემუშავება, ადამიანების უფლებებისა და ღირებულებების პატივისცემის დაცვით, აუცილებელია.

[1] ბუხარი, ედებულ-მუფრედი, 58

[2] ბეიჰაყი, შუ’აიბულ-იმანი, VII, 83

Question 55

რა დებულებაა უცხო (ნამეჰრემი) კაცისა და ქალის ერთ გარემოში ყოფნისა და მუშაობის შესახებ?

Accepted Answer

ურბანიზაციის შედეგად შექმნილი ცხოვრების წესი გარდაუვალს ხდის ქალთა და მამაკაცთა ერთად ყოფნას, იმ ადამიანებთან, რომლებიც, როგორც სოციალურ, ისე სამუშაო გარემოში, მაჰრემი არ არიან. ამასთან, ისლამმა, რომელიც უყურადღებოდ არ ტოვებს მოვლენებს, საერთო სივრცის გამოყენების პირობების, ურთიერთობის მანძილისა და ფორმის თვალსაზრისით, სქესისა და ნათესაობის ხარისხის გათვალისწინებით, შემოსვის სპეციალური ღონისძიებები შეიმუშავა, რომელიც ადამიანის ღირსებისა და პირადი უფლებების დაცვას ითვალისწინებს. მისი მიზანია ასევე, უზრუნველყოს სოციალური სიმშვიდე, განამტკიცოს ნდობის ფაქტორი და აღკვეთოს უზნეობა. ამ მიზნით, არა მარტო თანამშრომლებმა, არამედ მათ, ვინც იყენებს საერთო ადგილებს, როგორიცაა ავტობუსები, სავაჭრო ცენტრები, ქუჩები და პარკები, არ აქვს მნიშვნელობა ქალი იქნება თუ კაცი, ანუ ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე, ისლამის მიერ დადგენილი კრიტერიუმების შესაბამისად უნდა შეიმოსონ. მათ აკრძალულს თვალები უნდა მოარიდონ, სხვადასხვა სქესის წარმომადგენლების განმარტოება არ უნდა მოხდეს, სხვაგვარი შინაარსის შემცველი საუბარი არ უნდა შედგეს, პირდაპირი კონტაქტი არ უნდა დამყარდეს, სამსახურებრივი მდგომარეობაც, სწორედ ამ კონტექსტში უნდა შეფასდეს. ისლამი, ადამიანებს იმის გათვალისწინებით, სწამთ თუ არა, სამ სხვადასხვა კატეგორიად ყოფს - მორწმუნედ, ურწმუნოდ და ფარისეველად. რწმენის საფუძველზე, მორწმუნეთა და სხვა კატეგორიის წარმომადგენლებს შორის ურთიერთობები მოწესრიგებულია. ყურანი და ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ჰადისები ურწმუნოთა და ფარისეველთა თვისებებს გვამცნობს და მათგან განრიდების აუცილებლობას ადგენს. ასევე, ისლამი მეგობრობასთან მიმართებაშიც დიდ ყურადღებას იჩენს. ისლამი გვამცნობს, რომ ადამიანი მეგობრის რელიგიას ადგას, ამიტომ მორწმუნეს აფრთხილებს, რომ არასწორ მეგობრობას განერიდოს.[1]  ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) შემდეგი მაგალითით გვამცნობს:

اإنِمََّا مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالحِِ، وَالْجَلِيسِ السَّوْءِ، كَحَامِلِ الْمِسْكِ، وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحَامِلُ الْمِسْكِ: اإمَِّا اأنْ يُحْذِيَكَ، وَاإمَِّا أانْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَاإمَِّا أانْ تَجِدَ مِنْهُ رِيحًا طَيِّبَةً، وَنَافِخُ الْكِيرِ:اإمَِّا اأنْ يُحْرَِقَ ثيَِابَكَ، وَاإمَِّا أانْ تَجِدَ رِيحًا خَبِيثَةً

„კარგი და ცუდი მეგობრის მსგავსება, საუკეთესო სუნამოს გამყიდველისა და რკინის მჭედელის მსგავსია. საუკეთესო სუნამო შეიძლება დაგასაჩუქრონ ან იქნებ შეიძინო, ან კიდეც ეს სურნელი გადმოგედოს. მაგრამ რკინის მჭედელისგან, შეიძლება სამოსი დაგეწვას ან ცუდი სუნი გადმოგედოს“.[2] ეს ჰადისები, რომლებიც ყურადღებას ამახვილებს კარგი და ცუდი მეგობრის გარჩევაზე, ასევე, მათი ცხოვრების ხარისხსა და რელიგიურობაზეც გავლენას მოახდენს, ამიტომ ურჩევს მეგობრად ცუდი ადამიანი არ აიყვანონ. მით უმეტეს თუ რელიგიასთან მიმართებში გულგრილობის გამოვლენისკენ არის მიმართული, მაშინ უფრო მეტი სიფრთხილე არის საჭირო. სიკეთის ბრძანება და ბოროტების აღკვეთის მოვალეობის შეგონება, სულ მცირე, ძმობის მინიმალური გამოვლინებაა.

[1] ებუ დავუდი, ედები, 16

[2] ებუ დავუდი, ბირრი, და სილა, 146

Question 56

შეიძლება თუ არა არამუსლიმურ ქვეყნებში საჯარო მოხელედ მუშაობა, სკოლებსა და უნივერსიტეტებში სწავლა?

Accepted Answer

სახელმწიფო მმართველობის სტილისა და ზოგიერთი ისეთი დაწესებულებიდან და ორგანიზაციიდან აღებული გადასახადების, რომლებიც ისლამთან მიმართებაში აშკარად წინააღმდეგობაში მოდის, ბადებს კითხვით ნიშანს, დასაშვებია თუ არა სახელმწიფო მოხელედ მუშაობა. თუმცა, ე.წ. სახელმწიფო ისლამთან, როგორც მოწინააღმდეგე ან ისლამის წარმომადგენელი, არ ასოცირდება. ამ შემთხვევაში, ქარხანაში მუშაობასა და სახელმწიფო დაწესებულებას შორის სერიოზული განსხვავება არ არის. აქედან გამომდინარე, არ არსებობს წინააღმდეგობა სახელმწიფო მოხელედ მუშაობისა იმ ქვეყნებში, რომლებიც მუსლიმებსა და არამუსლიმებს, მათი ვინაობიდან გამომდინარე არ განასხვავებენ და მუსლიმებთან პირდაპირ ბრძოლაში ჩართული არ არიან. პირიქით, ეს უნდა წახალისდეს, თუკი შესაძლებელი იქნება კულტურული იდენტურობის დაცვა და ისლამის მოთხოვნილებების შესრულება. უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ასეთ ადგილებში კვალიფიციური კადრების მუშაობა, რათა მუსლიმებმა არსებული მშვიდობიანი და სოციალური შესაძლებლობებით ისარგებლონ. მიუხედავად პირობებისა, უნივერსიტეტებში

განათლების მიღებაც ყველა დონეზე, ამ კონტექსტში უნდა წახალისდეს. მუსლიმთა მოთხოვნები `შერეული სწავლის~ შესახებ, რა თქმა უნდა, როგორც დემოკრატიული უფლება, სახელმწიფოებმა უნდა გაითვალისწინონ, რადგან საერთაშორისო სამართლებრივი აქტებიც კი, როგორიცაა ადამიანის უფლებათა დეკლარაცია, განსაზღვრავს, რომ ბავშვების განათლება მშობლების მსოფლმხედველობისა და რწმენის შესაბამისად უნდა განხორციელდეს. ამის მიუხედავად, მუსლიმები, რომლებიც ამ დემოკრატიულ უფლებას ვერ აღწევენ, შერეული სწავლის ბარიერად დადგენა და ამის ისლამის სახელით გამართლება, სხვა არაფერია, გარდა ადამიანების განათლების გარეშე დატოვებისა. ისლამის თანახმად, გაუნათლებლობა იმდენად საშიშია, რომ შერეული სწავლის მიერ გამოწვეულ საფრთხეებს მრავალჯერ აღემატება და ყველა საფრთხისა და ბოროტების წყაროა. ამიტომ, თუ მთლიანი რამ ვერ იქნა მიღწეული, მის ნაწილზე უარი არ უნდა ითქვას. განუსხვავებლად ქვეყნისა, ისე უნდა მოვიქცეთ, რომ სწავლა-განათლების საშუალება მაქსიმალურად იქნას გამოყენებული.

Question 57

მამაკაცის შარვლის ბოლოების კოჭებამდე დაშვებისა და ჩალმის ტარების რელიგიური დებულება?

Accepted Answer

ჩაცმულობასთან დაკავშირებით, ჩვენი რელიგიის კრიტერიუმები შემდეგია: დასაფარი ადგილები ისე უნდა დაიფაროს, რომ სხეულის ნაწილები არ გამოიკვეთოს და სამოსი ორგანიზმს არ აშუქებდეს, ასევე, არამუსლიმების რწმენის ნიშნებს არ უნდა შეიცავდეს და ჩაცმულობამ საზოგადოებაში სიამაყე არ უნდა გამოიწვიოს. ისლამური ტრადიციის თანახმად, შარვლის, კაბის ბოლოების ძირს გათრევა საზოგადოებაში თავმომწონეობის ნიშნად არის მიჩნეული, ამიტომ ასეთი საქციელი მოსაწონი არ არის. ამ თემის შესახებ ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) შემდეგი გადმოცემა არსებობს:

مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاءََ لَمْ يَنْظُرِ اللهَُّ اإلَِيْهِ يَوْمَ القِيَامَةِ قَالَ اأبُو بَكْرٍ: يَا رَسُولَ اللهَِّ، اإنَِّ اأحَدَ شِقَّيْ اإزَِارِي يَسْتَرْخِي، اإلَِّا اأنْ اأتَعَاهَدَ ذَلكَِمِنْهُ؟ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلىَّ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلمََّ:لَسْتَ مِمَّنْ يَصْنَعُهُ خُيَلاءََ

„უზენაესი ალლაჰი ანგარიშსწორების დღეს სახეზე არ შეხედავს იმ ადამიანს, რომელიც სიამაყიდან გამომდინარე, კაბის ბოლოებს ძირს დაათრევს. ძვირფასმა ებუ ბექირმა (რ.ა.) მას ჰკითხა: „ალლაჰის შუამავალო (ს.ა.ს.), ხანდახან, როცა ყურადღებას არ ვაქცევ, ჩემი კაბის ბოლო ძირს ეთრევა“. ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) უპასუხა: „შენ ხომ ამას სიამაყიდან გამომდინარე არ ჩადიხარ?!“[1] კიდევ ერთ გადმოცემაში, როცა ალლაჰის შუამავლისგან (ს.ა.ს.) დარიგება ითხოვეს, სამ რამეზე დაარიგა, რომელთაგან ერთ-ერთი სწორედ ეს თემაა:

وَارْفَعْ اإزَِارَكَ اإلَِى نصِْفِ السَّاقِ، فَإاِنْ أابَيْتَ فَإاِلَى الْكَعْبَيْنِ،وَاإيَِّاكَ وَاإسِْبَالَ الْإاِزَارِ، فَإاِنهََّا مِنَ المَخِيلَةِ

„კაბის ბოლო მუხლსა და კოჭს შორის წამოსწიე, თუკი ასე არ გსურს, მაშინ კოჭებამდე წამოსწიე. კაბის ბოლოს ძირში თრევას მოუფრთხილდით, რადგან ეს სიამაყის ნიშანია, უთუოდ, ალლაჰს არ უყვარს სიამაყე!“[2]

თუკი ამ გადმოცემებს დავაკვირდებით, დავინახავთ, რომ კაბის ბოლოს ძირს გათრევის აკრძალვა, სწორედ სიამაყედ არის აღქმული, რადგან ძვირფასი ებუ ბექირის (რ.ა.) კაბის ხანდახან ძირს გათრევას ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) არ კრძალავს, ვინაიდან იცის, რომ ეს სიამაყის გამოვლინება არ იყო. თუკი ჩვენს დროსაც არსებობს მსგავსი აღქმა, მაშინ ამ საფრთხის წინაშე დავდგებით. მაგრამ თუ არ არსებობს მსგავსი აღქმა, სამოსის ბოლოს დაგრძელება აკრძალული არ არის. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ის, ვინც ისლამის დადგენილი ნორმების შესაბამისად შეიმოსება და არამუსლიმთა ნიშან-თვისების მქონე სამოსს არ ჩაიცვამს, სხვა ყოველგვარი სამოსის ტარება ნებადართულია.

მეორე მხრივ, ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) თავზე ჩალმას შემოიხვევდა და მის ერთ წვერს ბეჭის ფრთამდე (სცაპულა) ჩამოუშვებდა.[3] ამ თემის შესახებ მრავალი გადმოცემა არსებობს. ზოგიერთ გადმოცემაში ჩალმის ფერი შავად არის მოხსენებული. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) ჩალმის დამაგრება, არა რელიგიური, არამედ გეოგრაფიული და კულტურული ტრადიცია იყო. ალლაჰის შუამავლის (ს.ა.ს.) მიერ ჩალმის ტარების წესი შუამავლობის მინიჭებამდე დროს უკავშირდება. იგი ჩალმას როგორც შუამავლობამდე, ასევე შუამავლობის შემდგომაც ატარებდა. ჩალმას არა მხოლოდ მუსლიმები, არამედ არამუსლიმებიც ატარებდნენ. ამიტომ ჩალმის დახურვა ან ტარება რელიგიური დოგმა არ არის. არც არავინ ჩაითვლება ცოდვილად, თუკი ჩალმას არ ატარებს.

[1] ბუხარი, ლიბასი, 2; მუსლიმი, ლიბასი, 43, 44; მუვატტა, ელ-ჯამი, 26

[2] ებუ დავუდი, ლიბასი, 28

[3] მუსლიმი, ჰაჯჯი, 84; ებუ დავუდი, ტაჰარეთი, 54; ლიბასი, 27

Question 58

რა დებულება უდევს საფუძვლად მამაკაცის მიერ წვერის მოშვებას, გრძელი ან მოკლე წვერის ტარებას, წვერის შეკრეჭა-მოვლას?

Accepted Answer

ყურანში წვერის მოშვებასთან ან გაპარსვასთან დაკავშირებით არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს. თუმცა სუნნეთის თანახმად, წვერის მოშვება - ნაკარნახევი, ხოლო გაკრეჭა აკრძალულია, ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) წვერს ატარებდა და ერთი ხელის დადებაზე მეტს იკრეჭდა.[1] ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) წვერის მოშვება მამაკაცის ბუნების ნაწილად მიიჩნია,[2] მუსლიმებს უბრძანა, ცეცხლ-თაყვანისმცემლებისა და მეკერპეთა მსგავსად, წვერი არ დაეგრძელებინათ. ამ თემის შესახებ ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს:
خَالفُِوا المُشْرِكِينَ: وَفرُِّوا اللحَِّى ،وَاأحْفُوا الشَّوَارِبَ
„გამორჩეული (განსხვავებული) იყავით მეკერპეთაგან; წვერი მოუშვით (დააგრძელეთ) და ულვაშები დაიმოკლეთ!“[3] მეორე მხრივ, ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) გააფრთხილა ის საჰაბე, რომელსაც წვერ-ულვაში მოწესრიგებული არ ჰქონდა.[4] ალლაჰის შუამავალს (ს.ა.ს.) ყოველთვის მოწესრიგებული წვერ-ულვაში ჰქონდა, ერთი ხელის დადებაზე ზედმეტ წვერს შეიკრეჭდა და იმდენად არასდროს მოუშვებდა, რომ მკერდზე დაფენოდა.[5] ამ თემის შესახებ არსებული ჰადისებიდან გამომდინარე, სწავლულები ასკვნიან, რომ წვერის მოშვება ისლამის ნიშანთაგან ერთ-ერთი სუნნეთია. რაც შეეხება წვერის მოპარსვას, სწავლულთა ნაწილი ჰარამად თვლის, ხოლო სხვა ნაწილი ამ საქმეს უფრო რბილად უდგება. ჰანეფის სწავლულები წვერის მოპარვას „თაჰრიმენ მექრუჰად“ ანუ ჰარამთან ახლოს მდგომ მოუწონარ ქმედებად თვლიან. გაზალი, იბნი ჰაჯერ ელ-ჰეითემი, ჰატიბი, შირბინის მსგავსი სწავლულები კი, „თენზიჰენ მექრუჰად“ მიიჩნევენ.

როგორც ვხედავთ, წვერის თემასთან დაკავშირებით, სწავლულებს შორის აზრთა თანხვედრა არ არის. გამომდინარე აქედან, უნდა შევიმეცნოთ, რომ წვერის დადგენილი ნორმების შესაბამისად მოშვება, სუნნეთია. ამიტომ, ვისაც სურს წვერს მოუშვებს. წვერის შესაბამისად ადამიანი არ განისჯება. თუმცა წვერის მოწესრიგება აუცილებლად გათვალისწინებული უნდა იქნას. ვინც წვერს არ ატარებს, მისი რელიგიური ცხოვრება ნაკლული არ არის, ადამიანი წვერის შესაბამისად არ განისჯება.

[1] თირმიზი, ედები, 17

[2] ბუხარი, ლიბასი, 63; მუსლიმი, ტაჰარეთი, 56

[3] ბუხარი, ლიბასი, 63; მუსლიმი, ტაჰარეთი, 52, 55

[4] მუვატტა, შა’რი, 7

[5] თირმიზი, ედები, 17

Question 59

შესაძლებელია თუ არა სკოლაში, სამუშაო ადგილზე ან აუცილებლობის შემთხვევაში, თავსაფრის მოხსნა?

Accepted Answer

ისლამის დადგენილი ბრძანებების შეუსრულებლობა დღის წესრიგში მხოლოდ საჭიროების ან აუცილებლობის შემთხვევაში შეიძლება დადგეს. აუცილებლობა არის ის შემთხვევა, როდესაც შეუძლებელი ან ძალიან რთულია სიცოცხლის შენარჩუნება. შესაბამისად, დაუშვებელია ქალისთვის თავსაფრის მოხსნა რამე სხვა მიზეზით, თუ მსგავსი აუცილებლობა არ იქნება.

Question 60

რა არის ისლამში მამაკაცისა და ქალის ჩაცმულობის კრიტერიუმი?

Accepted Answer

ისლამური ტერმინოლოგიით, სხეულის იმ ორგანოების შემოსვას, რომელთა დაფარვაც მუსლიმს ევალება, განუსხვავებლად მათი სქესისა, „ავრეთი“ ეწოდება. „ავრეთი“ ქალისა და მამაკაცის მიხედვით განსხვავდება.
ჰანეფის მიმდინარეობის თანახმად, მამაკაცის `ავრეთი“ ჭიპის ქვედა ნაწილიდან მუხლების ბოლომდეა, განუსხვავებლად კაცისა თუ ქალისა, გარდა საკუთარი მეუღლისა. მუხლიც ავრეთს განეკუთვნება, ხოლო ჭიპი ავრეთს არ განეკუთვნება.[1] ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ერთ-ერთი ჰადისში ბრძანებს:
 مَا بَيْنَ السُّرَّةِ وَالرُّكْبَةِ عَوْرَةٌ
 „ჭიპსა და მუხლს შორის არსებული ნაწილი „ავრეთია“.[2] ეს არის სხეულის მინიმალური ნაწილის დაფარვის კრიტერიუმი. უფრო მეტის დაფარვა მუსთეჰაბია (მოწონებული საქციელი).

შაფი’ისა და ჰანბელის მიმდინარეობის თანახმად, მამაკაცის სხეულის სავალდებულო დასაფარი ადგილი, ჭიპსა და მუხლებს შორის არსებული ადგილია. თუმცა ამ მიმდინარეობების თანახმად, ჭიპი და მუხლი სავალდებულო დასაფარ ადგილს არ განეკუთვნება. ქალის დასაფარი ადგილები, ქალებთან და მამაკაცებთან მიმართებაში, განსხვავდება. იმ მამაკაცებთან, რომლებთანაც მუდმივად ეკრძალებათ ქორწინება და უცხო მამაკაცებთან, რომლებთანაც არ აქვთ ქორწინების აკრძალვა. უცხო მამაკაცებთან მიმართებაში, რომლებთანაც ქალს არ აქვს ქორწინების აკრძალვა, მთელი სხეული ავრეთია, გარდა ხელებისა და პირისახისა. ამ თემასთან დაკავშირებით, მიმდინარეობებს შორის აზრთა თანხვედრაა. დიადი გამჩენი ქალების შემოსვასთან დაკავშირებით ბრძანებს:

وَقُلْ للِْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أابْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فرُُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ اإلَِّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بخُِمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبهِِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ

„და უთხარი მორწმუნე ქალებს, მოარიდონ თვალნი მათნი აკრძალულს და დაიცვან ნამუსი მათნი და არ გამოაჩინონ თავიანთი სამშვენისები, გარდა მოჩანს რაც მისგან (პირისახე და ხელები); დაიფარონ საბურველით გულმკერდი...“[3] ერთხელ, როცა ალლაჰის შუამავალთან (ს.ა.ს.) მისი მეუღლის და ესმა მივიდა, ისეთი თხელი კაბა ეცვა, რომ მთელ სხეულს გამოკვეთილად აჩვენებდა. ალლაჰის შუამავალმა (ს.ა.ს.) სახე გვერდით მიიბრუნა და უთხრა:

يَا اأسْمَاءُ، اإنَِّ الْمَرْاأةَ اإذَِا بَلَغَتِ الْمَحِيضَ لَمْ تَصْلحُْ اأنْ يُرَىمِنْهَا اإلَِّا هَذَا وَهَذَا وَاأَشَارَ اإلِىَ وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ

„ესმა, უეჭველად, ზრდასრულ ქალს არ აქვს უფლება, გარდა ამისა და ამისა (ხელებსა და პირისახეზე მიანიშნა) გამოაჩინოს“.[4]
ქალის ტერფები ავრეთად ითვლება თუ არა, ჰანეფის მიმდინარეობის შიგნით, აზრთა სხვადასხვაობაა, თუმცა უმეტესთა აზრით, ფეხის ტერფები ავრეთი არ არის.[5] დაუშვებელია, ქალებმა აუცილებლობისა და საჭიროების გარდა, თავიანთი ორგანოები ამ ადგილების გარეთ, უცხო მამაკაცებთან გამოაჩინონ.

ქალის მუსლიმი ქალის მიმართ დასაფარი ადგილი, ყველა მიმდინარეობის თანახმად, ჭიპის ქვედა ნაწილიდან მუხლის ბოლომდეა.[6] მუსლიმი ქალის არამუსლიმი ქალის მიმართ დასაფარი ადგილი მსგავსია იმისა, რაც უცხო მამაკაცის მიმართ. ქალების იმ მამაკაცებთან მიმართებაში, რომელთანაც მუდმივად ეკრძალებათ ქორწინება: მამასთან, ძმასთან, ბიძის მსგავს ნათესავებთან მიმართებაში ავრეთი გულ-მკერდიდან მუხლების ჩათვლითაა. ამ კატეგორიის კაცებთან, თმის, ყურის, კისრის, მკლავისა და კანჭების გამოჩენა, აკრძალული არ არის.[7]

იქნება ეს ქალი თუ მამაკაცი, თუ ისინი ზემოთ აღნიშნულ ზომებს დაიცავენ, მაშინ, ჩასმის სტილი, ტიპი, ფორმა თუ ფერი არ იზღუდება.

ეს შეიძლება განსხვავდებოდეს გეოგრაფიიდან, კლიმატური პირობებიდან და ხალხის ადათიდან გამომდინარე. ისლამში არ არსებობს კონკრეტული სამოსი, რომელიც აუცილებლად უნდა ჩაიცვა. მაგრამ იმას უნდა მიექცეს ყურადღება, რომ სხეულის განსაზღვრული ადგილების გარდა, სხვა ნაწილები არ უნდა გამოჩნდეს, ამიტომ ტანსაცმელი არ უნდა იყოს ვიწრო და ისე გამჭვირვალე, რომ სხეული გამოკვეთილად წარმოაჩინოს.

[1] ზეილაი, თებინულ-ჰეყაიყი, I, 96

[2] ტაბერანი, ელ-მუ’ჯემუს-საღირი, II, 205

[3] ნური, 24/31

[4] ებუ დავუდი, ლიბასი, 29

[5] მერღინანი, ელ-ჰიდაიე, I, 43

[6] ყასანი, ბედაიუს-სანაი, V, 124; ზუჰაილი, ელ-ფიკჰულ-ისლამი ვე ედილლეთუჰუ, I, 584-592

[7] ყასანი, ბედაიუს-სანაი, V, 121

Question 61

შეიძლება თუ არა ყურანის კომერციული თვალსაზრისით კითხვა?

Accepted Answer

ჰანეფის მიმდინარეობის სწავლულთა უმეტესობა ყურანის კომერციული თვალსაზრისით კითხვას კრძალავს, რადგან მისი კითხვა გარკვეული კლასის მონოპოლიის ქვეშ არ არის. როგორც ყველა მუსლიმი ინდივიდი, დამოუკიდებლად შეუძლია იკითხოს. ამიტომ, საფასურით მკითხველის დაქირავების სანაცვლოდ, ყველა მუსლიმი, გარდაცვლილისთვის ყურანს იკითხავს და მისგან მოპოვებულ მადლს აჩუქებს.[1] ამიტომ, სწავლულმა იბნი ‘აბიდინმა ამ საკითხს ცალკე ბროშურა მიუძღვნა, იმის დასასაბუთებლად, რომ ტრადიციულად ყურანის საფასურის სანაცვლოდ კითხვა დაუშვებელია, რომელსაც „შიფაულ ‘ალილი“ უწოდა.[2] იბნი ‘აბიდინმა თავისი შეხედულება, როგორც სხვა სწავლულები ყურანის საფასურით აკრძალვასთან დაკავშირებულ მტკიცებულებებს იყენებენ, მანაც შემდეგი აიათებით განამტკიცა:[3]

وَآمِنُوا بمَِا اأنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لمَِا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونوُا اأوَّلَ كَافِرٍ بهِِوَلَا تَشْتَرُوا باِيَٓاتيِ ثَمَنًا قَلِيلًا وَاإيَِّايَ فَاتقَُّونِ

„იწამეთ ის, რაც მოვავლინე (ყურანი) მე იმის დასტურად, რაცა გაქვთ (თორა) თქვენ. და პირველნი ნუ უარყობთ მას, ჩემი აიათები მცირე რამ ფასეულობად არ გაყიდოთ და გეშინოდეთ მხოლოდ ჩემი.“

وَاإذِْ اأخَذَ اللهَُّ مِيثَاَقَ الذَِّينَ أاوتوُا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ للِنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بهِِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ

„აკი, აიღო აღთქმა ალლაჰმა მათგან, რომელთაც წიგნი ებოძათ: „უსათუოდ, თქვენ განუმარტავთ ამას ხალხს და არ დაფარავთ მას!“ მაგრამ მათ ზურგს უკან მოისროლეს და მცირე ფასად გაყიდეს. თუმცაღა რა უვარგისია მათი ვაჭრობა!“[4] ყურანის კომერციული თვალსაზრისით კითხვის შესახებ ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს:

اقْرَءُوا الْقُرْآنَ، وَلَا تَغْلوُا فِيهِ، وَلَا تَجْفُوا عَنْهُ، وَلَا تَاأكُْلوُا بهِِ،وَلَا تَسْتَكْثِرُوا بهِِ

„ყურანი იკითხეთ, თუმცა იგი საარსებო წყაროდ არ დაიდგინოთ!“[5]  ჰანეფის მიმდინარეობის პირველი პერიოდის  სწავლულებმა ყურანის საფასურით კითხვა დაშვებულად არ ცნეს. მიუხედავად ამისა, ყურანის ყველა ტიპის კითხვის იმავე კონტექსტში განხილვა სწორი არ იქნება. ყურანი არის ცხოვრების წიგნი. მთავარია, ის გარეშე ღმერთის კმაყოფილების მოპოვების საარსებო წყაროდ არ გადაიქცეს.

[1] ელ-ველვალიჯი, ელ-ფეთავალ-ველვალიჯიე, III, 325; მერღინანი, ელ-ჰიდაიე, VI, 296; იბნი ‘აბიდინი, რედდულ-მუხთარი, IX, 76

[2] სხვა ბროშურებთან ერთად „მეჯმუ’ათუ რესაილი იბნი ‘აბიდინი“-ს სახელით ცნობილ ორ ტომეულად დაიბეჭდა

[3] იბნი ‘აბიდინი, მეჯმუ’ათურ-რესაილი, I, 181-182 302 ბაყარა, 2/41

[4] ალი იმრანი, 3/187

[5] აჰმედ, ბ. ჰანბელი, მუსნედი, III, 428; იბნი ები შეიბე, მუსანნეფი, II, 168

Question 62

დასაშვებია თუ არა ყურანის თავად კითხვა ან სხვის მიერ წაკითხვა გარდაცვლილი ადამიანისთვის?

Accepted Answer

ჰანეფის სწავლულების თანახმად, მიცვალებულის სახლში ან სასაფლაოზე ყურანის კითხვისთვის საფასურის აღება ჰარამია (აკრძალულლი), ვინაიდან მსგავსი აუცილებლობა არ არსებობს. გამომდინარე აქედან, თუკი იქნება ადამიანის ანდერძი ყურანის სასაფლაოზე წაკითხვასთან დაკავშირებით, რომელი ანდერძიც ისეც ბათილია,[1] მსგავსი ანდერძის თანახმად, ვინც ყურანს აკითხებს და ვინც საფასურს აიღებს ორივე ცოდვილი შეიქმნება.[2]

შაფის მიმდინარეობის სწავლულთაგან, რემლის აზრით, დასაშვებია, თუ ფულის ამღები მას გაიხსენებს და მისთვის ვედრებას აღავლენს. რადგან იქ, სადაც ყურანი იკითხება, ბარაქა და წყალობა ზემოევლინება. ამ ბარაქით, ვინც ყურანის კითხვაში სასაფლაოზე თუ სხვაგან საფასურს იხდის, ისინი ისარგებლებენ.[3] შაფი’ის მიმდინარეობის სხვა შეხედულებისამებრ კი, გარდაცვლილისთვის საფასურის სანაცვლოდ ყურანის კითხვა დაშვებულია,[4] მაგრამ ეს კომერციულ საქმედ არ უნდა იქცეს.

იმამი მალიქი მიცვალებულისთვის საფასურით  ყურანის კითხვას დაუშვებლად მიიჩნევს, მიუხედავად ამისა, მალიქის მიმდინარეობის მნიშვნელოვანი სწავლულები ფიქრობენ, რომ ყურანის საფასურით წაკითხვა დასაშვებია.[5] ამ საკითხთან დაკავშირებით, მათი მტკიცებულება, შემდეგი გადმოცემაა: „ვინც სასაფლაოზე მივა და თერთმეტჯერ სურა „იჰლასს“ წაიკითხავს და მადლს მათ (მიცვალებულებს) აჩუქებს, ალლაჰი მისთვის იმდენ სიკეთეს დაწერს, რამდენი მიცვალებულიც სასაფლაოზე არის დაკრძალული.[6]

[1] ელ-ჯეზერი, ‘აბდურრაჰმანი, ქითაბულ- ფიქჰი ‘ალელ-მეზაჰიბილ-ერბა’ა, III, 94-95

[2] იბნი ‘აბიდინი, რედდულ-მუხთარი ‘ალედ-დურრილ-მუხთარი, IX, 77

[3] რემლი, ფეთავაი რემლი, გვ. 313

[4] შირბინი, მუღნილ-მუჰთაჯი, III, 91-92; ელ-ჯეზირი, ქითაბულ- ფიქჰი‘ალელ-მეზაჰიბილ-ერბა’ა, III, 104

[5] ალიში, ჰალილ მუჰამმედი, მენჰულ-ჯელილ შერჰულ-მუჰთასარილ-ჰალილი, III, 779

[6] ალიში, მენჰულ-ჯელილი, III, 779; ელ-ჯეზირი, III, 97

Question 63

რაში მდგომარეობს საფასურით ყურანის ცალკეული აიათების ან თავიდან ბოლომდე (ხათმი) წაკითხვის რელიგიური დებულება?

Accepted Answer

ყურანის კითხვა თავად ღვთისმსახურებაა. უამრავი აიათი და ჰადისი ყურანის კითხვის მადლიანობას გვამცნობს. უზენაესი ალლაჰი ბრძანებს:

اإنَِّ الذَِّينَ يَتْلوُنَ كِتَابَ اللهَِّ وَاأقَامُوا الصَّلَاةَ وَأانْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانيَِةً يَرْجُونَ تجَِارَةً لَنْ تَبُورَ. ليُِوَفيَِّهُمْ اأجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْمِنْ فَضْلِهِ اإنِهَُّ غَفُورٌَشَكُورٌ
„უეჭველად, რომელნიც კითხულობენ ალლაჰის წიგნს და აღავლენენ ჭეშმარიტად ლოცვას და გაიღებენ იმისგან, რაც ვუბოძეთ, ფარულად თუ ცხადად, იმედი აქვთ გარიგების, რომელიც არ იქნება ამაო. რათა მიაგოს მათ თავიანთი საზღაური და შეჰმატოს მათ თავისი წყალობიდან. უეჭველად, იგი შემნდობია, მადლობის შემსმენია!“[1] ყურანის კითხვის მადლიანობასთან დაკავშირებით, ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ბრძანებს:

مَنْ قَرَاأ الْقُرْانَٓ وَعَمِلَ بمَِا فِيهِ، األْبِسَ وَالدَِاهُ تَاجًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ،ضَوْءُهُ اأحْسَنُ مِنْ ضَوْءِ الشَّمْسِ
„ვინც იკითხავს ყურანს და შესაბამისად იმოქმედებს, მის მშობლებს ანგარიშსწორების დღეს თავზე გვირგვინი დაედგმებათ, რომლის სხივი მზის სხივზე უფრო ბრწყინვალე იქნება“.[2] უეჭველია, რომ ყოველგვარი ღვთისმსახურების ძირითადი დანიშნულება დიადი ალლაჰის კმაყოფილების მოპოვებისკენ უნდა იყოს მიმართული. ყურანში შექებულია მიწიერი სარგებლის გარეშე, დიადი ალლაჰისადმი გულწრფელი მსახურება.[3]

[1] ფატირი, 35/29-30

[2] ებუ დავუდი, სალათი, 349; ბუხარი, ფედაილულ-ყურანი, 31; კიტაბულ-ტიბი, 33; მუსლიმი, სალათულ-მუსაფირინი, 247-248; თირმიზი, ფედაილულ-ყურანი, 16; აჰმედ ბ. ჰანბელი, მუსნედი, II, 192, 471; III, 40, 127; ებუ დავუდი, ვითირი, 14; იბნი მაჯე, მუყადდიმე, 16

[3] ბეინე, 98/5

Question 64

დასაშვებია თუ არა ყურანის კითხვა განკურნების მიზნით?

Accepted Answer

ადამიანის ფიზიკური, სულიერი და ფსიქიკური დაავადებებისგან თავის დასაღწევად, სამედიცინო მკურნალობის მეთოდების გამოყენება და უზენაეს ალლაჰზე შევედრება, ყველაზე შესაფერისი ქცევაა.

الْقُرْأانِٰ مَا هُوَ شِفَاءٌٓ وَرَحْمَةٌ للِْمُؤْمِنيٖنَ

„ვავლენთ ყურანიდან იმას, რაც განკურნება და წყალობაა მორწმუნეთათვის“.[1] მაშასადამე, როგორც ყურანში, ასევე ჰადისებში არსებული სურები და ვედრებები, შეგვიძლია ვიკითხოთ, თუმცა მათი რაოდენობის განსაზღვრა არ უნდა მოხდეს. ამას ისლამის ლიტერატურაში „რუყიე“ ეწოდება. საჰაბეებს სამკურნალო საშუალებად, როგორც „რუყიე“, სურა „ფათიჰა“ უკითხავთ, რომელიც ალლაჰის შუამავალს (ს.ა.ს.) დაუდასტურებია.[2] სასურველია მორწმუნემ ვედრება (დუ’ა) თავად აღავლინოს. თუ პიროვნებამ კითხვა არ იცის, მას შეუძლია სთხოვოს ღვთისმოშიშ მუსლიმს, რომელმაც კარგად იცის კითხვა. ძვირფასი აიშას (რ.ა.) გადმოცემის თანახმად, ალლაჰის შუამავალი (ს.ა.ს.) ავადმყოფ მორწმუნეთ, მარჯვენა ხელს გადაუსვამდა და ასეთ ვედრებას უკითხავდა:

اأذْهِبِ الْبَاسْ رَبَّ النَّاسْ، وَاشْفِ اأنْتَ الشَّافِي لَا شِفَاءَ، اإلَِّاشِفَاؤُكَ شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا
„ღმერთო ჩემო, მეუფეო კაცთა, ეს დაავადება მოაცილე, განკურნება მიჰმადლე, რამეთუ მხოლოდ შენ შეგიძლია განკურნების მიმადლება. არ არს განკურნება თვინიერ შენისა. განკურნება მიჰმადლე, რომელიც დაავადებიდან გაათავისუფლებს!“[3]  სიბერისა და სიკვდილის გარდა, ყველა დაავადებას განკურნება აქვს. პიროვნებამ უნდა განაგრძოს განკურნების ძიება პროფესიონალ ექიმებთან, თუმცა სასოწარკვეთილებას არ უნდა მიეცეს. გარდა ამისა, ის ღმერთს უნდა ევედროს და მას მიეკედლოს. უეჭველად, ავადმყოფობის დამტეხი და ჯანმრთელობის მიმნიჭებელი დიადი გამჩენია. ამ მიზნით, სწავლულები მორწმუნეებს ყურანში არსებულ სამკურნალო აიათების წაკითხვას ურჩევენ.[4]

[1] ისრა, 17/82

[2] ბუხარი, ფედაილულ ყურანი, 9

[3] იბნი მაჯე, ტიბი, 35, 36

[4] Gანკურნების მიზნით საკითხავი აიათები: თევბე, 9/14; იუნუსი, 10/57; ნაჰლი, 16/69; შუარა, 26/80; ფუსსილეთი, 41/44