მევლუდის აღნიშვნისა და სიხარულის გამოხატვის განჩინება, მტკიცებულებები, პასუხები და მასზე მსჯელობა

როგორც მუსლიმი თემისთვისაა ცნობილი, მრავალი პუბლიკაცია გავრცელდა შუამავლის (ს.ა.ს.) დაბადების დღის აღნიშვნის ცდომილებად (ბიდღ’ათი) გამოცხადების შესახებ. ზოგიერთმა ამ საკითხზე ძალიან მკაცრი გამოთქმები გამოიყენა, როგორიცაა „ბიდღ’ათი“ ან „ცდომილება“ და გვერდი აუარა ამ უმმეთის იმ დიდ სწავლულთა იჯთიჰადებს, რომელთა ცოდნასა და ღირსებაზეც უმმეთი ერთსულოვანია. შევეცდები ეს საკითხი განვიხილო ცოტა უფრო დაწვრილებით, მეტისმეტი გაჭიანურების გარეშე: პირველი: დიდმა იმამებმა განაცხადეს მევლუდის აღნიშვნის ნებართვის შესახებ და შეაქეს მისი შემსრულებელი. მათ შორის არიან: შეიხულ-ისლამ იბნი ჰაჯარ ელ-ესქელანი, მისი შეიხი იმამი ჰაფიზ ელ-ერაყი, იმამი ეს-სუიუტი, იმამი ეს-სახავი, იმამი იბნი ქესირი, იმამი იბნი ნასირუდინ ედ-დიმეშყი, იმამი ღ’ელიულ-ყარი, იმამი იბნი ჰაჯარ ელ-ჰეითემი, იბნი ღ’აშურა ელ-მალიქი და მრავალი სხვა ფააქიჰი თუ მუჰადდისი. მეორე: მევლუდის აღნიშვნის მართლზომიერების მტკიცებულებები: 1. არავინ დავობს იმაზე, რომ ალლაჰის ელჩი (ს.ა.ს.) არის ალლაჰის ყველაზე დიდი წყალობა მის გაჩენილთათვის. უზენაესი ბრძანებს: „…და ჩვენ არ მოგვივლენიხარ შენ, თუ არა წყალობად სამყაროთათვის“. ხოლო ჩვენ ნაბრძანები გვაქვს, რომ გავიხაროთ წყალობით, როგორც უზენაესი გვამცნობს: „თქვი: ალლაჰის წყალობითა და მისი მოწყალებით — აი, ამით იხარონ“. შეიძლება ითქვას: „ეს მხოლოდ სიხარულის ბრძანებაა, ხოლო მევლუდის აღნიშვნა სიხარულზე მეტია“. ამაზე პასუხი გაიცემა მეორე მტკიცებულებით: 2. ებუ ყათადე ელ-ენსარი (რ.ა.) გადმოსცემს, რომ ალლაჰის შუამავალს (ს.ა.ს.) ჰკითხეს ორშაბათის მარხვის შესახებ, რაზეც მან უპასუხა: „ამ დღეს დავიბადე და ამ დღეს მომევლინა [ყურანი]“— რასაც მუსლიმი გადმოსცემს. ანუ შუამავალმა (ს.ა.ს.) თავისი დაბადების დღე გამოარჩია და იგი მარხვით აღნიშნა, რაც სიხარულზე მეტია. ამაშია იმ დღის სიხარულის გაზრდის საფუძველი. 3. მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ არსებობს შუამავალთა დაბადების დღეების დროითი პატივისცემა, მათ შორის: ხსენებული ჰადისი ორშაბათის მარხვის შესახებ, როგორც მისი დაბადების დღე. ასევე შუამავლის (ს.ა.ს.) ნათქვამი: „თქვენთვის საუკეთესო დღეთაგან ერთ-ერთი – პარასკევია, ამ დღეს გაჩნდა ადამი...“ — გადმოსცემს ებუ დავუდი. ადამის (ა.ს.) გაჩენა მისი დაბადების ტოლია, რადგან იგი მშობლებისგან არ შობილა, და ეს გახდა პარასკევის დღის პატივისცემის ერთ-ერთი მიზეზი. 4. ასევე, მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ პატივს მიაგებენ იმ დროებს, რომლებშიც დიდებული მოვლენები მოხდა. ამიტომ, როდესაც შუამავალმა (ს.ა.ს.) იხილა, რომ იუდეველები ღ’აშურას მარხულობდნენ, თქვა: „ჩვენ უფრო მეტი უფლება გვაქვს მუსაზე, ვიდრე თქვენ“ და იმარხულა. ეს ჰადისი ორივე საჰიჰშია (ბუხარი და მუსლიმი). ხოლო, ალლაჰის ელჩის (ს.ა.ს.) დაბადება დიდებული დღეა და იგი ალლაჰის შუამავალთაგან უდიდესი და საუკეთესოა. 5. სწავლულთა უარყოფის გარეშე არსებული თანხმობა (იჯმა) დაახლოებით სამი საუკუნის განმავლობაში მევლუდის აღნიშვნის ნებართვაზე. ცნობილია, რომ მევლუდის პირველი აღნიშვნა მეოთხე საუკუნეში მოხდა და არცერთ სწავლულს არ გამოუთქვამს პროტესტი მეშვიდე საუკუნემდე. გადმოცემულია „ფააქიჰთა“ მრავალრიცხოვანი დასწრება მევლუდზე. იბნი ხალიქანმა (რჰ.ა.) ახსენა მევლუდის აღწერილობის ნაწილი და თქვა: „სხვადასხვა მხარის მცხოვრებლებს სმენოდათ მისი კეთილი საქმეების შესახებ (ანუ ერბილის მეფის მევლუდისადმი დამოკიდებულება) და ყოველ წელს მასთან ახლო კუთხეებიდან, როგორიცაა ბაღდადი, მოსული, ჯაზირა, სინჯარი, ნასიბინი და სპარსეთის მხარეები, მოდიოდა ფააქიჰთა დიდი სიმრავლე“. („ვაფიათ ელ-ღ'ეიან“, იბნი ხალიქანი, ტ. 5 / გვ. 117) მევლუდის აღნიშნვაში რომ აკრძალვა ყოფილიყო, სწავლულები სამი საუკუნის განმავლობაში არ დადუმდებოდნენ იმ დროს, რომელიც სავსე იყო სანდო, მუჯთეჰიდი სწავლულებით. ვისაც მოეპოვება რომელიმე იმამის საწინააღმდეგო ტექსტი იმ საუკუნეებიდან, როდესაც მევლუდი ტარდებოდა, მოგვიტანოს. მესამე: აკრძალვის მომხრეთა მტკიცებულებების განხილვა: 1. მათ თქვეს: „შუამავალს (ს.ა.ს.) ეს არ გაუკეთებია და ეს რომ კარგი ყოფილიყო, იგი გააკეთებდა, რადგან იგი ყველაზე მეტად ესწრაფვოდა სიკეთეს“. ჩვენ ვამბობთ: ეს სიტყვები არ გამოდგება მტკიცებულებად, რამდენიმე მიზეზის გამო: პირველი: ჩვენ არ გვითქვამს, რომ ეს არის სუნნეთი ან ღვთისმსახურება. ჩვენ ვსაუბრობთ იმაზე, რომ ეს არის თავისი არსით ნებადართული (მუბაჰი) ქმედება, რომელშიც შეიძლება შედიოდეს ღვთისმსახურებაც და ცოდვებიც. ამიტომ, არავის აქვს უფლება თქვას: „ეს რომ ღვთისმსახურება ყოფილიყო, გააკეთებდაო“. მეორე: ორშაბათის მარხვის ჰადისიდან ჩანს, რომ შუამავალი (ს.ა.ს.) მნიშვნელობას ანიჭებდა დაბადების დღეს, რადგან თქვა: „დღე, როდესაც დავიბადე“. ასე რომ, დაბადების გამო, კეთილი საქმის კეთების საფუძველი შერიღ’ეთით დადგენილია. მესამე: ამის გარეშეც, შუამავლის (ს.ა.ს.) ქმედება არის არგუმენტი, მაგრამ მის მიერ რაღაცის მიტოვება არ მიუთითებს აკრძალვაზე (ჰარამზე). ცნობილია, რომ ალლაჰის ელჩს (ს.ა.ს.) არ გაუკეთებია ყველა ნებადართული რამ, ამიტომ არ არის სწორი არგუმენტაცია, რომ ავკრძალოთ ყველაფერი, რაც მას არ გაუკეთებია. ეს სრულიად მიუღებელია, რადგან არავის აქვს უფლება გამოიტანოს აკრძალვის ფეთვა მკაფიო მტკიცებულების გარეშე და არა უბრალოდ მიტოვების გამო. მეოთხე: იმის მტკიცებულებას, რომ მიტოვებული რამის აკრძალვა არ შეიძლება, წარმოადგენს მისი სიტყვები: „რაც აგიკრძალეთ, ერიდეთ მას, ხოლო რაც გიბრძანეთ, შეასრულეთ შეძლებისდაგვარად!“ — გადმოსცემენ ბუხარი და მუსლიმი. აქ შუამავალმა (ს.ა.ს.) გვიბრძანა დამორჩილება იმაში, რაც ბრძანა ან რაც აკრძალა და არ უბრძანებია იმის მიტოვება, რაც მან უბრალოდ არ გააკეთა. ეს იმის მტკიცებულებაა, რომ რაც მან მიატოვა, რჩება თავდაპირველ ნებართვაზე (მუბაჰი), სანამ მისი წესი სხვა მტკიცებულებით არ დამტკიცდება. 2. მათ თქვეს: „ეს რომ ღვთისმსახურება ყოფილიყო, მას გააკეთებდნენ საჰაბეები და მათ შემდეგი თაობა“. ჩვენ ვამბობთ: საჰაბეების (რ.ა.) მიერ რამის გაუკეთებლობის გამოყენება აკრძალვის მტკიცებულებად არასწორია, რადგან უბრალო მიტოვება არ არის არგუმენტი თავად ალლაჰის ელჩისგან (ს.ა.ს.) და მით უმეტეს მათგან, ვინც მასზე დაბლა დგას. გარდა ამისა, რატომ მარხულობდნენ საჰაბეები ორშაბათს? განა იმიტომ არა, რომ ეს იყო დღე, როდესაც დაიბადა ალლაჰის ელჩი? მან იმარხულა და მათაც მიბაძეს მას. 3. მათ თქვეს, რომ ეს არის სიახლე (ბიდღ’ათი). ჩვენ ვამბობთ: იმის მტკიცება, რომ ეს არის სიახლე და ცდომილება, გაოცებას იწვევს. რა არის ამაში ცდომილება? ხალხი ხარობს ალლაჰის ელჩით (ს.ა.ს.) და არ სწამთ, რომ ეს სუნნეთია. ამასთან, შერიღ’ეთში სიახლე არის რელიგიაში ისეთი რამის შემოღება, რასაც შერიღ’ეთში საფუძველი არ აქვს, ისე, რომ რელიგიას მიეწეროს ან ალლაჰისადმი თაყვანისცემა არასწორი გზით წარიმართოს. ეს განმარტებები არ მიესადაგება მევლუდის აღნიშვნას რამდენიმე მიზეზის გამო: პირველი: ჩვენ არ ვამბობთ, რომ მევლუდის აღნიშნვა – სუნნეთი ან ნაბრძანებია. მეორე: რაც მევლუდზე კეთდება, არის მოწონებული საქმეები, რაც ალლაჰმა ბრძანა: ყურანის კითხვა, ლოცვა-ვედრება (ზიქრი), შუამავლის ბიოგრაფიის გაცნობა, მოწყალება და მსგავსი რამ. ამას პირველი თაობები ისეც აკეთებდნენ თავიანთ შეკრებებსა და ცხოვრებაში. ხოლო ბიდღ’ათი არის ისეთი რამის შექმნა, რასაც შერიღ’ეთში საფუძველი საერთოდ არ აქვს. მესამე: შეიძლება ითქვას: „რატომ გამოყავით ეს საქმეები მაინცდამაინც მევლუდის დღეს?“ პასუხი არის ის, რომ ხალხი შეიძლება არ შეიკრიბოს სხვა დღეებში ისე, როგორც მევლუდის დღეებში იკრიბება. ასე რომ, გამოყოფაში არის შეკრების გამოყენება. ამის გარეშეც, შუამავალმა (ს.ა.ს.) გამოყო ღირსშესანიშნავი დღეები ღვთისმსახურებისთვის, როგორც უკვე აღვნიშნეთ. მეოთხე: იმამმა ეს-სუიუტიმ (რჰ.ა.) თქვა: „ეს არის კარგი სიახლე (ბიდღ’ათი ჰასენე), რისთვისაც პატრონი ჯილდოს მიიღებს, რადგან მასში არის შუამავლისადმი (ს.ა.ს.) პატივისმიგება და სიხარულისა და ბედნიერების გამოხატვა მისი დაბადების გამო“. 4. შეიძლება ითქვას, რომ ზოგ ქვეყანაში მევლუდზე აკეთებენ აკრძალულ რამეებს, როგორიცაა ქალთა და მამაკაცთა შერევა და მუსიკალური ინსტრუმენტები. ამის პასუხი ის არის, რომ აკრძალვა ეხება ასეთ ქმედებებს და არა უშუალოდ მევლუდის ჩატარებას. 5. მათ თქვეს: „დაუშვებელია ისეთი რამის შემოღება, რაც არ ყოფილა ალლაჰის ელჩის (ს.ა.ს.) დროს“. ჩვენ ვამბობთ: არაერთხელ ვთქვით, რომ ჩვენი საუბარი ეხება მართლზომიერებას (შესაძლებლობა) და არა თაყვანისცემად გამოცხადებას. ხოლო, ახლის შემოღების ნებართვაზე დასაშვებია ისეთი რამის შემოღება, რაც არ ყოფილა, იმ პირობით, რომ მასში არ იყოს შერიღ’ეთის დარღვევა. შუამავალმა (ს.ა.ს.) ეს კარი ღია დატოვა თავისი სიტყვებით: „ვინც ისლამში კარგ ტრადიციას დაამკვიდრებს, ექნება მისი ჯილდო და იმის ჯილდოც, ვინც მასზე იმოქმედებს მის შემდეგ ისე, რომ მათ ჯილდოს არაფერი დააკლდება“ — გადმოსცემს მუსლიმი. ამიტომ ხალიფებმა და საჰაბეებმა დაამკვიდრეს ისეთი რამეები, რაც შუამავალს (ს.ა.ს.) არ უბრძანებია, როგორიცაა რამადანში თერავიჰის ჯემაღ’ეთით ლოცვა, რაზეც ღ’უმერ იბნი ელ-ხატაბმა (რ.ა.) თქვა: „რა კარგი სიახლეა ეს!“ — გადმოსცემს ბუხარი. 6. მათ თქვეს, რომ ის პირველად ფატიმიდებმა დაიწყეს, ამიტომ მისი გაკეთება დაუშვებელია. ჩვენ ვამბობთ: ეს სიტყვები ობობას ქსელზე უძლურია. ამ მიწერის სისწორეც რომ დავუშვათ, ესეც არ გამოდგება არგუმენტად. ალლაჰის ელჩმა (ს.ა.ს.) ნახა, რომ იუდეველები ღ’ეშურას მარხულობდნენ, როგორც აღვნიშნეთ და როდესაც ნახა, რომ მათ საქმეში იყო ალლაჰისადმი მადლიერება, მანაც მათნაირად იმოქმედა. 7. მათ თქვეს, რომ აღნიშვნაში არის ქრისტიანებზე მიბაძვა. ჩვენ ვამბობთ: ეს არგუმენტაცია დაუშვებელია რამდენიმე მიზეზის გამო: პირველი: მევლუდის აღმნიშვნელთ განზრახული არ აქვთ ქრისტიანებზე მიბაძვა და ქრისტიანები გონებაშიც კი არ მოსდით. მეორე: იმ დაშვებითაც კი, რომ ეს მიბაძვაა, იგი აბსოლუტურად აკრძალული არ არის. მიბაძვა ზოგჯერ დასაშვებია შერიღ’ეთის წესების დაცვით, რისი მტკიცებულებებიც არსებობს: მათ შორის: ეიუბ იბნი მალიქ ელ-ეშჯაღ’ისგან (რ.ა.) გადმოეცემა: „ჩვენ უვიცობის პერიოდში ლოცვა-შელოცვებს (რუყიას) ვაკეთებდით და ვკითხეთ: ალლაჰის შუამავალო, რას იტყვი ამაზე? მან თქვა: „მანახეთ თქვენი შელოცვები, შელოცვაში ცუდი არაფერია, სანამ მასში წარმართობა (შირქი) არ არის“ — გადმოსცემს მუსლიმი. ამ ჰადისში არის კერპთყვანისმცემელთა ჯაჰილიას ზოგიერთი ქმედების აღიარება, თუკი იგი შირქისგან თავისუფალი იყო. ასევე ის, რაც აღვნიშნეთ, რომ მან (ს.ა.ს.) ნახა იუდეველები, რომლებიც ღ’აშურას მარხულობდნენ, იმარხულა და თქვა: „ჩვენ უფრო მეტი უფლება გვაქვს მუსაზე, ვიდრე თქვენ“. ხოლო ვინც თქვა, რომ ეს მიბაძვაა, ეს იბნი თეიმიეს (რჰ.ა.) სიტყვებიდან აიღო, თუმცა მისი სიტყვებიდან ჩანს, რომ ეს არ არის ზოგადი, რადგან მან თქვა: „ასევე ის, რასაც ზოგიერთი ხალხი აკეთებს: ან ქრისტიანებთან შეჯიბრებით იესოს (ღ’სას) (მშვიდობა მას) დაბადებისას ან შუამავლის სიყვარულითა და პატივისცემით — ალლაჰმა შეიძლება დააჯილდოოს ისინი ამ სიყვარულისა და ჯაფისთვის და არა სიახლისთვის (ბიდაჰი)“. ჩვენ გვსურს შევჩერდეთ ამ სიტყვებზე: პირველი: იბნი თეიმიე (რჰ.ა.) დარწმუნებული არ არის, რომ ხალხი ქრისტიანებს ბაძავს, ამიტომ თქვა: „ისინი ან ასე არიან, ან ისეო“. მეორე: მან მიბაძვა დაამყარა მოქმედების განზრახვაზე (ნიეთზე) — თუ მიბაძვა განიზრახა, ცოდვილია, ხოლო თუ არა — არა. და ეს არის ჭეშმარიტი ფიქჰი. მესამე: ვისაც არ განუზრახავს ქრისტიანებზე მიბაძვა მევლუდის ჩატარებით და ეს გააკეთა შუამავლის (ს.ა.ს.) სიყვარულით, იბნი თეიმიემ (რჰ.ა.) იგი ჯილდოს ღირსად მიიჩნია. დასასრულს: უთანხმოება ხშირად ფართო შესაძლებლობისა და შემწყნარებლობის საფუძველია. ადამიანებისთვის „ბიდღ'ათში“ (ცდომილება) დადანაშაულება დიდი და სერიოზული საქმეა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საკითხზე განსხვავებული შეხედულებები არსებობს, ან მას ზოგიერთი სანდო მეცნიერი შერიღ'ეთის საფუძვლით ამართლებს, ან იგი იმ დიდ და სამართლიან იმამთა შეხედულებაა, რომელთა ცოდნასა და ღირსებაში უმმეთის ერთსულოვნება არსებობს.