აიშას (რ.ა.) ქორწინების ასაკის საკითხი: ჰადისის, ისტორიული და ფიქჰური ანალიზი

აიშას (რ.ა.) ქორწინების ასაკის საკითხი: ჰადისის, ისტორიული და ფიქჰური ანალიზი შესავალი აიშა ბინთ ებუ ბექირ ეს-სიდდიყი (رضي الله عنها), მორწმუნეთა დედა, ისლამის ისტორიაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიგურაა. მისი ქორწინების ასაკთან დაკავშირებული საკითხი ხშირად განიხილება როგორც კლასიკურ ისლამურ მეცნიერებებში, ისე თანამედროვე კვლევებში. ტრადიციულ სუნიტურ წყაროებში მოიპოვება ჰადისი, რომლის მიხედვითაც ნიშნობა მოხდა მაშინ, როცა აიშა ექვსი წლის იყო, ხოლო ქორწინება ცხრა წლის ასაკში[^1]. ამასთანავე, ისტორიულ-კრიტიკული ანალიზი სხვა სურათსაც გვიჩვენებს და ავლენს დებატებს ამ საკითხზე. I. ჰადისის ტექსტი ბუხარი (5133) და მუსლიმი (1422) გვაწვდიან აიშას (რ.ა.) სიტყვებს: عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا قَالَتْ: تَزَوَّجَنِي النَّبِيُّ ﷺ وَأَنَا بِنْتُ سِتٍّ، وَبَنَى بِي وَأَنَا بِنْتُ تِسْعٍ ქართული თარგმანი: „დავინიშნე შუამავალზე (ს.ა.ს.), როცა მე ექვსი წლის ვიყავი და დავქორწინდი მასზე, როცა ცხრა წლის ვიყავი.“[^2] II. ისნადის (ჯაჭვის) ანალიზი ეს გადმოცემა ეფუძნება ძირითადად ჰიშამ ბ. ღ'ურვა ბ. ელ-ზუბეირი (146/763)-ს, რომელიც აიშას ძმისშვილის ვაჟია. ჰადისოლოგთა შეფასებები: მალიქ ბ. ენესი (179/795): „მედინაში სანდო იყო, მაგრამ ერაყში გადასვლის შემდეგ შეცდომები ჰქონდა“[^3]. იაჰია ბ. საღ'იდ ელ--ქათთანი (198/813): „მის მედინურ გადმოცემებს ვიღებთ, მაგრამ ერაყულს – არა“[^4]. იბნი ჰიბბანი (354/965): „სანდოა, მაგრამ სიცოცხლის ბოლოს მეხსიერება დაუქვეითდა“[^5]. იბნი ჰაჯერ ელ-ღ'ასყალანი (d. 852/1449): „სანდო, თუმცა სიბერეში შეცდომებს უშვებდა“[^6]. 👉 დასკვნა: ჰიშამი კლასიკურად ითვლება სანდო, თუმცა მისი სიცოცხლის ბოლოს, განსაკუთრებით ერაყში გადმოცემული ჰადითები, კრიტიკას იწვევს. აიშას ასაკის ჰადისი სწორედ ამ ხაზით გადმოცემულია და მას არ გააჩნია ძლიერი ალტერნატიული ჯაჭვი. III. ისტორიული არგუმენტები ალტერნატიული ასაკის სასარგებლოდ 1. ესმა ბინთი ებუ ბექირი ესმა, აიშას უფროსი და, გარდაიცვალა 73 ჰიჯრის წელს, 100 წლის ასაკში[^7]. ისტორიკოსთა თანახმად, ის დაახლოებით 10 წლით უფროსი იყო აიშაზე. ეს ნიშნავს, რომ აიშა ჰიჯრის დროს მინიმუმ 17 წლის უნდა ყოფილიყო. 2. სურა ყემერის გარდმოვლენა აიშა იხსენებს: „كنت جارية ألعب حين نزلت {اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ}“ („მე პატარა გოგო ვიყავი, როცა გარდმოვლინდა აიათი: „მოახლოვდა საათი და მთვარე გაიპო““)[^8]. ეს სურა მექაში გარდმოვლინდა, ჰიჯრამდე 9 წლით ადრე. თუ აიშა მაშინ „პატარა გოგო“ იყო, მაშინ ჰიჯრის დროს მინიმუმ 15–16 წლის უნდა ყოფილიყო. 3. არაბული ქორწინების ნორმები ქორწინების ნიშნობა ხშირად ადრეულ ასაკში ხდებოდა, მაგრამ შეუღლება სრულდებოდა ფიზიკური სიმწიფისას (16–17 წლისას) [^9]. 4. შუამავალის (ს.ა.ს.) ზნეობრივი ქცევა მუჰამმედის (ს.ა.ს.) ცხოვრება ხასიათდებოდა ზნეობით და სამართლიანობით. მისი ქმედებები არასოდეს ეწინააღმდეგებოდა იმდროინდელ კულტურულ ნორმებსა და შარიათის მიზნებს (მაყასიდი ელ-შერღ'იე), რომელთა შორის არის ადამიანის ღირსებისა და ჯანმრთელობის დაცვა[^10]. თუ ქორწინება არანორმალურ ასაკში განხორციელდა, ეს აუცილებლად გახდებოდა მისი მტრების ბრალდების საგანი – მაგრამ არცერთი ისტორიული წყარო მსგავს ცნობას არ გვაწვდის. IV. დასკვნა ჰადისის ტექსტი, რომელიც გადმოსცემს აიშას ქორწინების ასაკს, ისტორიულად დაფუძნებულია მხოლოდ ჰიშამ იბნ ღʿურვეს გადმოცემებზე. მისი გადმოცემები მედინაში სანდოა, მაგრამ სიცოცხლის ბოლოსა და ერაყში მის მიერ მოყოლილი ჰადითები სუსტია. ისტორიული ქრონოლოგია – განსაკუთრებით ესმა ბინთ ებუ ბექრის ასაკი და სურა ყემერის გარდმოვლენის ქრონოლოგია – მიუთითებს, რომ აიშა ქორწინების დროს სავარაუდოდ 16–18 წლის იყო. შუამავალის (ს.ა.ს.) ქცევები სრულ თანხმობაშია ზნეობასთან, იმდროინდელ სოციალურ წესრიგთან და შარიათის მიზნებთან. შესაბამისად, აიშას ასაკის საკითხი საჭიროებს კონტექსტუალურ და ისტორიულ გააზრებას და არა მხოლოდ ერთ ჰადისზე დაყრდნობას. ბიბლიოგრაფია ბუხარი, ნიქაჰი, 5133. მუსლიმი, ნიქაჰი, 1422. იბნი ქათირი, ელ-ბიდაე ველ-ნიჰაიე. ტაბერი, თარიჰ ელ-უმემ ველ-მულუქი. იბნი ჰიშამი, ელ-სირა ელ-ნებევიე. ბალაჯური, ანსაბ ელ-ეშრაფი. იბნი ჰაჯერ ელ-ღ'ასყალანი, თაჰდიბ ელ-თეჰდიბი. ელ-დაჰაბი, მიზან ელ-იღ'თიდალი. ელ-შატიბი, ელ-მუვაფაყათი ფიი უსულ ელ-შერიღ'ე. [^1]: ბუხარი, ნიქაჰი, 5133. [^2]: მუსლიმი, ნიქაჰი, 1422. [^3]: იბნი აბდულ ბერი, ელ-თამჰიდი, ტომი 8, გვ. 151. [^4]: იბნი აბი ჰათიმი, ელ-ჯერჰი ველ-თეღ'დილი, ტომი 9, გვ. 48. [^5]: იბნი ჰიბბანი, ტომი 7, გვ. 406. [^6]: იბნი ჰაჯერი, თაჰდიბ ელ-თეჰდიბი, ტომი 11, გვ. 50. [^7]: იბნი ქათირი, ელ-ბიდაიე ველ-ნიჰაიე, ტომი 8. [^8]: ტაბერი, თეფსირი, 54/1. [^9]: ელ-ბალაჯური, ენსაბ ელ-ეშრაფი. [^10]: შატიბი, ელ-მუვაფაყათი.